Het vreemdste bericht dat ik onlangs las was het bericht onder deze kop. “Duizenden leden van GroenLinks-PvdA willen per direct een fusie: ‘De wereld staat in brand, op wie wachten we?’” In onzekere tijden gaan populisten aan de haal met de bedreigingen. Niet nadenken, gewoon doen wat ik nu zeg, is een beetje de boodschap. Ik las ook al variaties op deze boodschap met iemand die zich boos maakte dat we in deze tijd mensen opleiden voor het bezorgen van boodschappen in plaats van de ambulance. Ook geleerd van de populisten.
Inderdaad staat de wereld in brand. Oekraine wordt bedreigd door Rusland en Trump kiest de kant van Rusland door Oekraine onder druk te zetten. Burgers leven wereldwijd vaker onder een streng autoritair regime. Het aantal landen dat zeer ondemocratisch is, is de afgelopen jaren opgelopen van 23 landen naar 47 landen in 2024, zo blijkt uit de jaarlijkse democratie-index van The Economist.
Is een roep om sterkere linkse partijen dan het antwoord? Ik zou juist zeggen van niet. Misschien is juist de gedachte dat je gewoon landelijk anders moet stemmen om de wereld te redden wel precies de verkeerde!
De oorlog in Oekraine begon met Russisch gerommel, politieke beïnvloeding, nepnieuws en het steunen van pro-Russische politici. Dat gebeurt in andere landen ook. En wat brengen die partijen? Eigenlijk hetzelfde als altijd: stem op ons en er bestaan geen keuzen tussen kwaden meer. Dat klinkt natuurlijk aanlokkelijk en Wilders haalt er hoge percentages mee. Kan een bijeenvegen van GroenLinks en PvdA dat doorbreken? Ik zou zeggen: begin met het bevorderen van democratische gezindheid en ervaring op te bouwen om te leren kiezen tussen kwaden.
Wat kan wel?
Meer
samen besluiten door de mensen zelf
Meer
burgerparticipatie kan een waardevolle bijdrage leveren aan het
tegengaan van ondemocratische tendensen. Het is niet per se het enige
of beste antwoord. Burgerparticipatie kan het vertrouwen in
democratische instellingen vergroten, de betrokkenheid van burgers
verhogen en zorgen voor meer inclusieve besluitvorming. Het kan ook
helpen om beleid beter af te stemmen op de behoeften van de
bevolking. Maar niet alle burgers hebben dezelfde mogelijkheden of
motivatie om deel te nemen. Eerder schreef ik dat ook maatregelen
voor meer grip op het eigen leven nodig zijn. Natuurlijk blijft de vertegenwoordigende democratie ontontbeerlijk, laat daar geen misverstand over bestaan.
Versterking van
democratische instituties
Versterking van
democratische instellingen blijft belangrijk. Het versterken van
transparantie en verantwoording binnen overheidsinstellingen kan
helpen om corruptie en machtsmisbruik tegen te gaan. Je moet als
burger kunnen zien of de beloften door populistische partijen
waargemaakt worden. Een vrije en onafhankelijke pers is cruciaal voor
het controleren van machthebbers en het informeren van het publiek.
Vooral lokale nieuwsvoorziening en lokale journalistiek zijn in het
gedrang. En wat weerhoudt het kabinet toch van een lobbyregister??
Educatie en
bevorderen van mediawijsheid
Educatie en
bewustwording is nodig nu mensen te gemakkelijk denken dat democratie
alleen gaat om het halen van de meerderheid of zelfs maar de grootste
partij worden. Het bevorderen van democratisch burgerschap en
kritisch denken via onderwijs kan mensen helpen om deel te nemen aan
democratische processen. Het verbeteren van mediawijsheid is
onontbeerlijk om desinformatie en manipulatie te bestrijden. Gezien
de voorgeschiedenis van Rusland in Oekraine is dat urgenter
dan de defensieuitgaven naar 3 of 4% te brengen.
Scheiding der
machten
Uit de acties van Trump blijk dat het versterken van
de scheiding der machten nodig is. Op sommige momenten is de gewoonte
wel om je als politiek niet te bemoeien met de rechter of burgers
voldoende ruimte te bieden om zich te verdedigen, maar een gewoonte
kan veranderd worden. Het begint met politici die de rechters als (D66-) vijand zien.
Bestrijden
ongelijkheid
Economische en sociale ongelijkheid kan leiden
tot politieke ongelijkheid. Het aanpakken van deze ongelijkheden kan
helpen om democratische processen eerlijker te maken. Daarbij heeft
de WRR gewaarschuwd dat een focus op de grip die mensen ervareneffectiever kan zijn dan alleen te denken vanuit het domein van
inkomen of van zorg. Voor mensen is hun leven ook niet gesplitst in
domeinen.
Tegengaan
polarisatie door bevorderen sociale cohesie
Tenslotte kan het
bevorderen van sociale cohesie en wederzijds respect polarisatie
verminderen en het democratisch debat versterken. Waarbij we mogelijk
weer aankomen bij nummer 1: samen besluiten over je wijk en je werk
helpt om elkaar te zien als mens.
Ik ben geen lid van een politieke partij. Ik zie de oplossing niet in een fusie van partijen zodat alle Wilders-kiezers en Forum voor Democratieleden plotseling niet meer voorstanders zijn van autocratische oplossingen en niet meer meegaan in populisme.
Maar de boodschap van de actiegroep RoodGroen haalde wel de krant natuurlijk, want wie wil niet actie ondernemen als de wereld in brand staat?
Geen opmerkingen:
Een reactie posten