Niet het gevaar van de Islam, maar Islamisme en Islam-bashing

Af en toe moet ik weer denken aan de geboorte van Nederland. Nu 25 jaar na de aanslag op het WTC opnieuw. De vervolging van protestanten in Europa ging gepaard met flink wat geweld. Prediken van “verkeerde religies” werd bestraft met de doodstraf en het confiskeren van alle eigendommen. Protestanten vluchtten naar Nederland. Daar werden de katholieken gediscrimineerd en uitgesloten, maar wel ontstonden er Nederlandse oplossingen zoals de schuilkerk. Uiteindelijk ontdekten de staten dat godsdienstvrijheid welvaart en rust bracht.

Sindsdien hadden we dacht ik heel veel geleerd?
In het hedendaagse Europa is het juist het rechtssysteem dat zou moeten beschermen. Het probleem is dan alleen dat daardoor dingen niet gebeuren: geen vervolging, geen gedwongen bekering, geen chaos, maar rust. Voor het grootste deel, juist in vergelijking met vroeger toen er geen godsdienstvrijheid was: geen nieuws dus eigenlijk.

Vervolgens is het toch vreemd dat juist Nederlanders die graag terugkijken naar een glorieuze geschiedenis van ons Vaderland vergeten dat de Tachtigjarige oorlog religieus gemotiveerd was en dat godsdienstvrijheid een manier was om bloedvergieten te voorkomen en naast elkaar te kunnen leven. Kennen we de Unie van Utrecht nog (1579)? "een yder particulier in sijn religie vrij sal moegen blijven ende dat men nyemant ter cause van de religie sal moegen achterhaelen ofte ondersoucken" (artikel 13)

Geen nieuws zorgt er voor dat de beperkte zichtbare kosten voor spanningen zorgen, zoals je aanpassen, accepteren dat er verschillen zijn, dat nieuwe feestdagen opkomen en mensen met elkaar rekening houden. Hoe erg is het om rekening te houden met mensen die geen varkensvlees eten? Samenleven is beter dan vervolgen en onderdrukken. Onderdrukking van religie gaat ten koste van welvaart, stabiliteit en levens.

Werkelijke gevaren
Dat is meteen het probleem: de kleine kosten van aanpassing lijken de echte gevaren uit beeld te brengen. Want de toenemende polarisatie kan wel zorgen voor grotere echte gevaren. Denk aan Jihadistisch geweld of aanslagen zoals van Anders Breivik. De echte uitzonderingen die we wel serieus moeten nemen.

Maar er is meer dan het terrorisme-gevaar.   

Wat extreem rechts en Islamisme (politieke Islam) doen: een ​​illiberale agenda promoten. Dat is anders dan er conservatieve gedachten op na houden (zoals we bij de SGP net zo goed aantreffen). Hizb ut-Tahrir Nederland is een voorbeeld. HT heeft geen gewelddadige tak in Nederland, maar haar ideologische doel is expliciet illiberaal: ze verwerpt de democratie als soevereiniteit van het volk en stelt dat soevereiniteit alleen aan God (Allah) toekomt. In dat kader roept het moslims op zich afzijdig te houden van het democratische proces en niet mee te doen aan verkiezingen. De aanhang is niet erg groot overigens, enkele procenten onder moslims.

Extreem rechts zoekt juist provocatie en eigenrichting op om de democratie te ondermijnen en verzet zich tegen rechters die democratisch gekozen regels toetsen. Meestal wordt de Islam gekozen als favoriete vijand.

Juist de polarisatie waarbij de extreme uiteinden elkaar wederzijds radicaliseren en zo extreemrechtse en islamistische extremisten elkaar versterken is gevaarlijk. De onrust, onveiligheid, mensen die tegenover elkaar komen te staan: het wordt groter. De beide extremen stellen eigenlijk de liberale democratische rechtsstaat ter discussie.

Pleidooi voor het redelijk pluralisme
Minder spectaculair is het 'reasonable pluralism' van John Rawls. Hij noemt dat het zoeken naar een overlappende consensus: een set van principes die het samenleven reguleren. Met basisvrijheden en wederkerigheid. Wie als moslim over straat wil gaan moet ook accepteren dat anderen korte rokjes willen dragen. Wie korte rokjes wil dragen moet accepteren dat anderen een hoofddoek dragen. Dat betekent dus ook dat er zaken zijn waar je elkaar niet op kunt aanspreken, maar waarvan je pluralisme accepteert. Volgens Rawls is het belangrijk dat alle groepen binnen een samenleving het over de meest essentiële zaken eens zijn. Bepaalde normen en waarden moet iedereen onderschrijven, daar komt men niet onderuit. Maar over alles wat niet essentieel is, daarover mogen mensen van mening en invulling verschillen. Om daar te komen is nodig dat we elkaar kennen en vertrouwen.

Eigenlijk een oplossing die teruggaat op Baruch Spinoza, Desiderius Erasmus en Hugo de Groot. Juist bij demonstraties voor tolerantie is de Nederlandse vlag op zijn plaats. Misschien wat vaker terugkijken naar de Nederlandse geschiedenis???

War on terror: nooit verspilde de VS meer

Er wordt teveel over kleine verspilling en te weinig over echte grote verspilling gepraat. De War or Terror sinds 2001 heeft de VS (en de rest van de wereld) heel veel gekost. De VS alleen al besteedde meer dan 10.000 miljard aan de oorlog tegen terreur die ze uitriep na de terreuraanslag tegen het WTC. Belangrijk om mee te wegen: de oorlog leverde veel polarisatie op, de Taliban kwamen in Afghanistan terug aan de macht en in Irak nam het terrorisme toe. De VS won met die 10.000 miljard de oorlog niet.

Geen van beide won
Of kunnen we zelfs zeggen dat Al Qaeda de oorlog won? De macht (en het gezag) van de VS is sindsdien duidelijk verminderd en in de Westerse wereld zijn mensen de onveiligheid gaan voelen die Al Qaeda voor ogen had. Maar ook dat is niet te zeggen: Al Qaeda heeft de doelen niet bereikt: wel is de economische kracht van de VS verminderd, maar de VS zijn niet ingestort en hoe onveilig voelden de Amerikanen zich echt? Bin Laden hoopte de Verenigde Staten economisch te vernietigen zoals hij de Sovjet-Unie had zien instorten, uiteindelijk werd Al-Qaeda gemarginaliseerd en profiteerde China van de geopolitieke verschuiving.

Leren van China
Het is niet populair tegenwoordig, met alle inspanningen voor defensie zijn teveel mensen gaan denken dat oorlog voeren wat oplevert. Daar is China veel handiger in! Het land heeft als kern het beschermen van zijn eigen ontwikkeling en het vermijden van in een nadelige positie terechtkomen in een conflict. Het opbouwen van militaire kracht is niet voor expansie, maar voor het voorkomen van oorlog en het beschermen van veiligheid. Natuurlijk weten we dat het conflict rond Taiwan nog altijd bestaat. Niet dat China zo deugt, ook China is gericht op overheersing en machtsuitbreiding, maar het is wel slimmer georganiseerd

Wat had de VS ook kunnen doen?
De War on terror heeft ongeveer 28.000 dollar per persoon gekost. Je had dus elke Amerikaan 28.000 dollar kunnen geven. Dat leidt tot enorme inflatie, dus het kan ook anders besteed worden.

De geschatte kosten voor het renoveren van alle bruggen in de Verenigde Staten bedragen ongeveer 125 miljard dollar, dat had makkelijk gekund.

Je vraagt je af: zijn er wel serieuze afwegingen gemaakt in de VS? Was het niet een emotionele en de eigen mogelijkheden overschattende reactie?

Of laten we het heel anders bekijken. Wat hadden de VS wel niet kunnen bereiken in de strijd tegen China om de wereldmacht met al dat geld? Had de VS zijn gezag in de wereld met al dat geld niet enorm kunnen vergroten en tegelijk de vijandigheid jegens de VS kunnen verminderen? Met het bedrag had de VS nogal een deuk in een pakje boter kunnen slaan (en een paar miljard kunnen besteden aan wraak).

Gemiste kans
Wat China besteedt om het Belt and Road-initiatief te betalen is minder dan de 10.000 miljard, en dat zijn deels kosten en deels investeringen (aan uitstaande leningen van China aan ontwikkelingslanden is het 1.200 miljard, waarvan China een deel zal moeten afschrijven en een deel terugkrijgt). Had zo’n initiatief niet veel meer gedaan om de moslimwereld te beïnvloeden en tegen terrorisme te strijden? Een gemiste kans!

Denk aan het ook voor de VS heel gunstige Marshall plan in Europa. Een Marshallplan had voorkomen dat China en Rusland in Afrika de dominante machten worden, het had ook veel geld op kunnen leveren uit economische activiteiten.

Oorlog starten werd gezien als goede wraak
Ik begrijp best dat de Amerikaanse kiezer 'geld overmaken naar het buitenland' vaak moeilijker accepteert dan 'troepen sturen om de natie te verdedigen', zeker in de emotionele nasleep van een gebeurtenis zoals 9/11 waarna de roep om wraak klinkt. (Weinig christelijk overigens in een land dat  "In God We Trust" op het geld heeft staan. Lees er de bijbel op na!)

Maar oorlogvoering levert economisch gezien weinig op: een vernietigde tank of bom is weggegooid geld. Een Marshallplan daarentegen werkt twee kanten op. Bij het oorspronkelijke Marshallplan na WOII verplichtten de VS dat Europese landen een groot deel van het geld besteedden aan Amerikaanse goederen, machines en technologie. En het had veel doden en ellende en wraak gescheeld.

Was dat niet veel beter geweest?

Mona Keijzer, AfD en de culturele verschuiving

Er zijn nogal wat partijen op rechts en daar komt nu een nieuwe “beweging” bij van Mona Keijzer. Bas Heijne stelt in de NRC van zaterdag dat het met de beweging van Keijzer niets gaat worden, juist omdat zij zichzelf in de weg zit. Op rechts heeft elke partij van de eigen partij het gevoel de echte verlosser te kunnen leveren. Het wordt dus niets met Mona Keijzer en rechts zal zich niet weten te bundelen tot een machtsfactor. Dat lijkt geruststellend.

Korte aandachtsspanne voor politieke boodschap
Het is helaas niet echt geruststellend. In een tussenzin geeft Heijne aan dat het rechtspopulisme geen politieke reactie is, maar een culturele verschuiving. Burgers in de rechtse bubbel zijn niet geïnteresseerd in taaie processen en ingewikkelde, soms tegenstrijdige, constateringen, ze zijn klant en willen geen verhalen over oplossingen die leiden tot nieuwe problemen. Maar is dat alleen in de rechtse bubbel zo? In de column naast die van Heijne staat als eyecatcher “Niet duidelijk? Dan scrollen we verder”. Sociale media hebben onze aandachtsspanne fors verkort, dus de boodschap moet snel duidelijk zijn.

De AfD in Saksen - Anhalt deed het anders
Precies die cultuur: politiek kort door de bocht, geen ingewikkelde werkelijkheid accepteren, maar ook terugvallen op het eigen gelijk, trots en vooral nostalgie, verklaart het succes van AfD (Alternative für Deutschland) in ons buurland. Wat veel mensen vergeten: mensen voelen er zich gezellig thuis! Journalist Olaf Sundermeyer volgt de AfD al sinds de oprichting. In het boek Blaues Land onderzoekt hij hoe een regio en de lokale gemeenschap veranderen wanneer de AfD er een machtsfactor wordt. Hij beschrijft hoe de partij niet alleen verkiezingen wint, maar zich verankert in het dagelijks leven: via lokale verenigingen, scholen, en dorpsgemeenschappen. De partijgebouwen worden sociale ontmoetingsplekken. De partij brengt een goed gevoel over.

Niet alleen haat, ook het eigen veilige en prettige leven
Natuurlijk verschilt de politieke wereld van Duitsland en Nederland, maar bijzonder is dat Sundermeyer laat zien hoe rechtspopulisme en radicaal-rechts zich niet alleen voeden met 'haat op sociale media', maar juist met lokale aanwezigheid, verenigingsleven en het opvullen van institutionele leegtes. Volgens mij moeten we daar kijken om te leren. Het was het gat waar BBB even leek in te duiken: de lokale aanwezigheid van politieke partijen en verenigingsleven is veronachtzaamd. Waar de mensen die PVV stemmen vooral boos zijn, voelen de kiezers van de AfD zich gewoon thuis bij de partij.

Feel-good politiker
Natuurlijk speelde in Saksen - Anhalt mee dat de lijsttrekker een charismatische man met stralende glimlach was. Zelf legde hij vooral nadruk op positieve kanten. Hij werd wel “Feel-good-Politiker” genoemd. Het inhoudelijk werk liet hij aan anderen over. Het kon hem niet schelen dat dat mensen zijn als Laurens Nothdurft (ooit voorzitter van de “Heimattreuen Deutsche Jugend” (HDJ) verboden omdat zij “wezensverwant met het nationaalsocialisme” werd bevonden en een nieuwe nationaalsocialistische elite wilde kweken), of Sebastian Koch (verdacht van betrokkenheid bij de verboden neonazistische sekte “Artgemeinschaft”). Zijn kiezers vinden het al snel best als Ulrich Siegmund het af doet als “verleden” en vindt dat journalisten niet zo moeilijk moeten doen. Gebruik de korte aandachtsspanne en wees weer positief!

Ik vermoed dat BBB meer kansen had gehad dan andere partijen om dat gezellig en nostalgisch gat te vullen. Juist de manier waarop Caroline van der Plas zich presenteerde als een gewoon mens sprak kiezers aan. En lees vervolgens hun stukken over de regio, openbaar vervoer en dorpshuizen er maar op na: nostalgie en nabijheid! Met Henk Vermeer wordt dat niet doorgezet: toch te politiek. Maar als andere partijen alleen reageren op de politieke kant en de culturele verschuiving (en leegte) niet oppakken, liggen hier in de Nederland grote kansen voor extreem rechts.

Vertrouwen winnen, juist voor de toekomst
De verantwoordelijke politieke partijen zouden daar rekening mee moeten houden. Zij moeten vertrouwen (terug)winnen omdat ze anders dan populistische partijen moeilijke keuzen niet uit de weg gaan. Daarvoor is de steun nodig van je kiezers. De AfD boekt succes waar gevestigde partijen zijn verdwenen. Ze maakt zich onmisbaar in dorpshuizen, lokale sportverenigingen, vrijwilligersinitiatieven en buurtcommissies. Ze biedt nabijheid aan mensen die zich vergeten voelen. Dat is toch wat anders dan het gratis bier-programma van PVV. (Maar vergeet niet dat de AfD aparte scholen voor kinderen met een handicap, asielkinderen en migrantenkinderen wil introduceren! Het is niet alleen die gezelligheid, het is onvervalst extreem rechts! Maar wie leest dat programma?). 

Lokale aanwezigheid en uitzicht op bestaanszekerheid
In plaats van alleen campagne te voeren rond verkiezingen, moeten de partijen investeren in permanente lokale aanwezigheid. Niet alleen met politieke standpunten, maar ook gewoon door aanwezig te zijn en de mensen te kennen (dat gebeurt al meer dan we denken). 

Ook moeten partijen strijden voor het behoud en heropenen van buurthuizen, bibliotheken en sportclubs. Tot mijn verbazing is de term bestaanszekerheid weer verdwenen uit het politieke debat. Een partij kan echt vertrouwen winnen als ze 'bestaanszekerheid' concreet kan maken op wijk- en dorpsniveau; openbaar vervoer terugbrengt naar het dorp, en betaalbare starterswoningen voor eigen inwoners weet te regelen en voorzieningen weet te behouden. Met twitter en filmpjes op Tiktok win je anders alleen korte aandacht.

Partijen moeten laten zien dat het beter kan worden
Links is er erg goed in mensen op het nadenkstoeltje te zetten: je moet inschikken voor vluchtelingen, je mag niet vliegen, let op wat je eet, of je die auto kan blijven rijden is ook maar de vraag. In mijn blog hier  Het optimisme lijkt daar ver weg. Ik vond dat Henri Bontenbal het wèl mooi verwoordde in de Schoo-lezing: “een toekomst waarin jongeren weer zin hebben om die toekomst mee vorm te geven en zelf een goed leven kunnen opbouwen; in een land waar je op je oude dag nog steeds helemaal onderdeel bent van de samenleving en kunt rekenen op goede zorg als dat nodig is; een land waarin alle Nederlanders zich thuis en veilig voelen; een toekomst waarin de zekerheid er is dat je op elkaar kunt rekenen als je elkaar nodig hebt; een toekomst waarnaar we met vertrouwen op weg zijn”. 

Dat vraagt nabijheid en een gevoel dat het kan: wie vertrouwt de politiek om de toekomst mee vorm te geven, wie helpt mee om iedereen onderdeel te laten zijn van de samenleving? Wat in elk geval uit dit blijkt: de politiek kan het niet alleen, het moet samen met ons allen. 

Ja, dan zijn er soms moeilijke keuzen te maken, maar dat biedt wel een wenkend optimistisch perspectief.