Eigen emotie eerst

Hoe haalt iemand het in zijn hoofd om samen met zijn dochter het huis te bezoeken van iemand die niet tegen de komst van een AZC is en op het huis Kut Hoer Teef te kalken? Het gebeurde in Engelen bij Den Bosch. Het moet zijn ontstaan op Facebook of in een whatsapp groep met gelijk gestemden.

Ik keek weer eens op Facebook. Het ging over de noodzaak van nieuwe verkiezingen: “Helemaal met je eens! Maar ik moet er ook niet aan denken dat PRO aan het roer komt, want dan wordt het nog slechter in Nederland”, “Doen! Dan massaal op Lidewei of Geert stemmen”. “Natuurlijk! Maak FvD zo extreem groot dat er geen andere partijen nodig zijn”. Sociale media staan vol met drek, maar het zijn ook echo-kamers om elkaar gelijk te geven.

Gelijk krijgen van gelijkgestemden
Wat er feitelijk gebeurt is dat inleving in de ander verdwijnt. Doordat algoritmes gebruikers in 'filterbubbels' en 'echokamers' plaatsen, worden bestaande meningen voortdurend versterkt en tegengeluiden weggefilterd. Het wordt mensen 'duidelijk' dat er niet naar “het Volk” wordt geluisterd en zij weten dat “het Volk” het met hen eens is. In de COVID tijd zag ik hoe mensen in zichzelf gingen geloven en voortdurend bevestiging kregen van gelijkgestemden. Facebook was met recht een Feestbook, ze zijn het met mij eens! Mijn gedachten zijn te belangrijk om weg te laten vallen. de stem van 'het volk' lijkt luider te klinken, maar tegelijkertijd raakt het publieke debat meer gefragmenteerd, vatbaarder voor beïnvloeding en is onduidelijk wie nog het volk vertegenwoordigt. Mensen geloven zo in hun eigen mening dat ze huizen bekladden van mensen die iets anders uitdragen: dat zijn verraders. Inleving in de ander is weg. Waarom zou je het huis van zo’n verrader niet eens lekker bekladden?

Maar pas op: niet alleen de propagandisten van het Volk zijn zo gericht op het eigen geluid.

Documentaires, de kranten,
Het valt mij op dat er steeds meer documentairemakers zijn die starten (en blijven) bij hun eigen ervaring. In een documentaire onderzoekt een documentairemaker waarom ze geen vrienden heeft. Ligt het aan haar of is het een ongelukkige samenloop van omstandigheden? Of: Een documaakster maakte een docu over daten als trans. Een documentairemaakster onderzocht haar familiegeschiedenis en ontdekte dat .... Het maakt de emotie groter en de reactie van het publiek is steviger.

Of de krant. Waar media in 2000 zelden een ‘ik’ aan het woord lieten, kozen ze tussen 2009 en 2019 steeds vaker voor de ik-vorm in reportages, achtergrondverhalen en under cover journalistiek. Ongeveer 10 procent van de verhalen in de vier grote kranten betreft dan al ik-journalistiek. Kranten lieten het concept van "de mening van de krant" varen en gaven commentaarschrijvers een gezicht. (Met als nadeel dat die op twitter/X meteen aangepakt werden, maar ze zullen twitter al lang hebben verlaten). Vaak beginnen opiniemakers vanuit hun eigen ervaring om een beter contact te hebben met de lezer en een sterk gevoel op te roepen. Wil je “viral” gaan dan moet je inspelen op boosheid over concrete misstanden en het een gezicht geven.

Start met de persoonlijke emotie
Een blog over “Het onderwijs is zo achteruit gegaan dat Nederland veel slechter scoort dan andere landen”? dat geeft geen emotie! Nee, start bij de eigen ervaring: “mijn zoon van tien bleek de tafel van zeven niet op te kunnen zeggen, maar de juf had hem wel een compliment gegeven….” Dat stimuleert pas echt de woede en trekt de lezer direct het verhaal in. Het zal veel meer clicks opleveren. Het digitale tijdperk verandert het speelveld.

Een god in het diepst van je gedachten
Het hoeft niet altijd mis te gaan, maar zo wordt het steeds gewoner om jezelf en je eigen gedachten centraal te stellen. Het sluit aan bij individualisering en consumentisme. Waar mensen vroeger sterk ingebed waren in vastomlijnde gemeenschappen (kerk, vereniging, buurt), moeten ze nu zelf hun identiteit vormgeven. Dit vraagt zoveel energie dat de blik meer naar binnen wordt getrokken. Vooral de sociale media spelen hier op in. Dat geheel versterkt een instelling waarbij het perspectief van de ander minder een rol speelt, of zeg gerust: er niet meer toe doet.

Een experiment in Cambridge liet zien dat Facebook-gebruikers die ongerichte één-op-veel-berichten op de tijdlijn plaatsten (een mening de wereld in slingerden), vaker dan degenen in de controlegroep sterk op hun eigen perspectief vertrouwden. Het perspectief van de ander is onbelangrijk geworden.

Eigen emotie eerst
Combineer dit nu eens met de laatste column van Gabriel van den Brink in de Volkskrant, “Wat minder ego zou geen kwaad kunnen”.  Hij zet wat gebeurtenissen op een rij. Het aantal gemeenteraadsleden dat zucht onder intimidatie en geweld is in de afgelopen vier jaar ruim verdubbeld. Bijna zes op de tien medewerkers in de gezondheidszorg worden met agressie geconfronteerd. Zowel leerlingen als ouders maken zich schuldig aan intimidatie van leraren en andere personeelsleden. In het openbaar vervoer krijgt personeel te maken met schelden, spugen, bedreigingen en geweld. 

Al die zaken die hij noemt tonen een gebrek aan inleving in de ander. Het is consumentisme. Hulpverleners worden gezien als ‘dienstverleners’ die moeten leveren wat jij nodig hebt, niet als mensen die onder moeilijke omstandigheden hun werk doen. Het motto is “Eigen emotie eerst!”

Gabriel van den Brink sluit af met een weinig hoopgevende conclusie: “Dat gaat Den Haag niet oplossen – we moeten het zelf doen”.

Gelukkig zijn er mensen opgepakt voor het bekladden van het huis in Engelen. Misschien dat nu een paar mensen terugschrikken en nadenken. Maar ik heb er nog niet veel vertrouwen in. Wij moeten er zelf aan werken. 

Het blijft nodig om te laten zien dat de inleving in de ander er ook toe doet in de samenleving.

Onderwijsprestaties stortten omlaag (en AI als gevaar en kans)

Net terug van vakantie tipte de ‘NRC vandaag’-podcast een aflevering van “Zo simpel is het niet” over de dalende onderwijsprestaties van Nederland. Dalend? Zeg maar gerust vrije val. En doordat het al een tijd aan de gang is, valt de aandacht weg.

Waar Nederland rond 2003 nog uitstekend presteerde op leesvaardigheid, is de daling sindsdien groter dan in omringende landen. In Rekenvaardigheid en Lezen hoort Nederland bij de landen waar de scores het hardst gedaald zijn. Om het erger te maken: bijna alle leerlingen scoorden slechter in Rekenvaardigheid, maar leerlingen met een achterstand gingen harder achteruit. De daling in wiskundeprestaties was in de vmbo-basis bijna vier keer zo groot als in het vwo. Dit is dus een proces dat al jaren aan de gang is.

In Rekenvaardigheid scoort Nederland (493) nog wel hoger dan het gemiddelde (472), in Lezen bungelt Nederland inmiddels ergens onderaan en ging de score van 513 in 2003 naar 459 onder de 485 van de OECD gemiddeld in 2022.

Ik hoop dat mensen de grafieken nog begrijpen .... Bovenstaande grafiek uit de PISA publicatie toont de ontwikkeling van de prestatie in de loop der jaren van het PISA- onderzoek (klikken voor vergroting)

Wat kunnen we doen?
De podcast heet niet voor niets “Zo simpel is het niet”. Er is niet één simpele oplossing. Er is een lerarentekort, er is veel vrijheid voor scholen om zelf te kiezen terwijl wat werkt niet helemaal duidelijk is. De mobiel moet uiteraard de les uit. En de grootste winst valt te behalen op het Vmbo.

Maar het zit ook in de samenleving, er is weinig respect voor leraren en de betrokkenheid van ouders en de jongeren zelf kan beter. Alleen al het vragen hoe het op school was, door de ouders, helpt (en dan niet de aandacht van “ja, die leraar is niet goed snik, ik ga hèm de les wel lezen”, toon als ouders respect.). Jongeren een eigen taak laten formuleren en volgen of dat lukt, helpt.

AI als kans en gevaar
AI is nog niet in de cijfers opgekomen, maar is zowel een groot gevaar als een kans. Het grootste gevaar is wat je 'uitbesteed denken' zou kunnen noemen: Leerlingen die taken als samenvatten of essay-schrijven volledig aan AI overlaten, lopen het risico hun eigen schrijf-, lees- en kritische denkvaardigheden niet (voldoende) te ontwikkelen. Ze hebben niet over oplossingen nagedacht, hebben niet hun best gedaan de teksten te begrijpen en zijn hun oplossingen binnen de kortste keren vergeten.

Maar AI is ook een kans. Toen ik nog bijles wiskunde gaf, viel mij op dat leerlingen in 4 of 5 HAVO en VWO basale vaardigheden uit de burgklas al lang kwijt waren. Daar kwam je al doende heel snel achter. Precies daar zou AI kunnen helpen: AI maakt het mogelijk om onderwijs echt op maat te bieden. Een leerling kan een AI-tutor gebruiken om een lastig onderwerp, zoals integreren of differentieren, te laten uitleggen op een manier die hij of zij begrijpt. een leerling gaat pas door naar de volgende stof als hij de huidige stof écht beheerst . Een voorbeeld uit de praktijk: studenten in China die een AI-tutor gebruikten, scoorden een half cijferpunt hoger op examens.

Voorbereid op de toekomst
De prestaties van jongeren op school hebben uiteindelijk invloed op de economie. Wie goed wil scoren in de economie van de toekomst, zal goed moeten scoren op schoolprestaties.

P.S. Dit is inderdaad niet nieuw. Ik schreef er hier eerder (in 2023) over en gaf wat rekenvaardigheidsopdrachten, zoals het quizmaster-dilemma

Rechtse mensen komen van Mars, linkse van Venus

Als linkse en rechtse mensen praten over de stand van de democratie kunnen ze het nog eens worden over het idee dat het niet goed gaat met de democratie. Maar vervolgens blijken ze maar al te vaak op een andere planeet te leven: ze hebben een totaal verschillend beeld van democratie. 

Daardoor kwam de vergelijking “Mannen komen van Mars, vrouwen komen van Venus “ van John Gray bij mij op. Het idee van zijn boek is dat mannen en vrouwen fundamenteel verschillende psychologische en communicatieve 'talen' en behoeften hebben, waardoor misverstanden in relaties niet het gevolg zijn van onwil, maar van een diep, bijna onoverbrugbaar verschil in aard en emotionele programmering. Zo zie ik een bijna onoverbrugbaar verschil opdoemen tussen (populistisch) rechts en links, vooral te vinden rond migratie en  rekening houden met culturen.

Rechtse mensen komen van Mars
Vooral de populistische rechtse partijen zoeken democratie in de Planeet van de Volkswil. Een Trumpiaanse Planeet van de Onmiddellijke Orde. De soevereiniteit ligt bij de demos (het volk) zoals dat nu leeft en ademt (en op basis van geschiedenis meer rechten meent te hebben). De meerderheid beslist, punt. Als 60% van de bevolking zegt: “Wij willen migratie stoppen,” dan is dat geen onderbuikgevoel; dat is de hoogste wet, want er is een crisis. Het streven is onmiddellijke orde. Het is een strijd tegen de elite. De rol van de politicus is niet om te onderwijzen of te filteren, maar om de wil van de meerderheid uit te voeren.

De democratie is aan het verloederen omdat er zoveel mensen minder migratie willen, maar het niet gebeurt. Omdat op rechts vaker dan op links mensen menen dat de zwijgende meerderheid aan hun kant staat, is de woede hierover groter. Het is de planeet Mars, de bloedrode planeet: strijd is nodig, dwang is een noodzakelijk middel.

De legitimiteit komt van de meerderheid en van onderaf (de onderbuik, zal links zeggen). Een rechter die een asielaanvraag toestaat tegen de wil van het volk in, is geen held van de rechtstaat, maar een saboteur van de Volkswil.

Dwang is hier de ruggengraat van de soevereiniteit. Het volk dwingt zijn wil af via verkiezingen, en de staat dwingt die wil af via gesloten grenzen en hard beleid. Samenwerking duurt te lang en moet binnen onze eigen natie plaatsvinden.

Dit geldt vooral rechts van de VVD, maar de VVD lonkt wel af en toe naar die kant..

Linkse mensen komen van Venus
Op de Planeet van Rechtsvaardigheid van Links is democratie een systeem van checks, balances en grondrechten. Ook de verantwoordelijke middenpartijen zullen zich hier in vinden. (En ik reken mijzelf hiertoe: onze democratie is de democratische rechtsstaat, met checks and balances. Ik kijk dus met een eigen oordeel) 

Maar de linkse planeet is de Planeet van de Toekomstige Rechtvaardigheid. Resultaten moeten in de toekomst behaald worden. Het draait om de kwaliteit van de besluitvorming en de bescherming van minderheden en de natuur, welzijn voor iedereen in de toekomst. De soevereiniteit ligt niet bij de grillige meerderheid, maar bij de Grondwet, de Verdragen en het EVRM en mensen zijn niet de enigen op de planeet. Daardoor hebben sommigen (die direct resultaat willen) het gevoel dat de democratie voor hen niet werkt.

De democratie is aan het verloederen omdat echte democratie pas democratisch is als zij zichzelf kan corrigeren en de zwakste kan beschermen tegen de sterke. De meerderheid is tijdelijk en beïnvloedbaar; mensenrechten zijn tijdloos. De rechter die een migratiestop tegenhoudt, is geen dwarsligger, maar de hoeder van de democratische spelregels. Op de lange termijn ben je gebaat bij het beschermen van minderheden, want ooit hoor je zelf tot een minderheid. Het is de planeet Venus, de wolkenplaneet: omringd door wolken is de werkelijkheid zachter, minder helder, minder eenduidig, want meer samenwerkend en het is een hoop op een mooie toekomst.

Dwang is alleen democratisch als die door een onafhankelijke rechter is getoetst. Zonder die toets is het slechts de wil van de sterkste. Veel meer aandacht is er voor samenwerking. Samenwerking is noodzakelijk in de democratie, want we moeten samen met internationale partners de mensenrechten waarborgen en we moeten kijken hoe iedereen daar in mee kan. Dat beschermt ook onze eigen burgers op den duur.

Blinde vlekken
De blinde vlek van populistisch Rechts: Zij vergeten dat een democratie zonder onafhankelijke rechtspraak en grondrechten zal ontaarden in een dictatuur van de meerderheid. De geschiedenis (denk aan de jaren '30) laat zien dat een meerderheid zich kan laten meeslepen door volksmenners en minderheden kan wegvagen. De rechtse roep om 'dwang' heeft geen ingebouwd remmechanisme. Rechters wijzen op wetten en verdragen die ook voor de overheid zelf gelden, daar aan tornen leidt tot dictatuur en willekeur.

De blinde vlek van Links: Zij vergeten dat een democratie zonder draagvlak bij de meerderheid kan ontaarden in een juridische macht zonder legitimiteit. Als een rechter of Brussel consequent tegen de meerderheid in gaat, voelt een groot gedeelte van de mensen zich niet langer vrij en soeverein. De linkse roep om 'samenwerking' wordt dan ervaren als een elite-kartel dat de burger monddood maakt.

Eerder gaf ik aan dat in elke samenleving dwang, samenwerking en uitwisseling erbij horen. Dwang (rechts) en samenwerking (links) zijn geen tegenpolen, maar elastieken die de democratie bij elkaar houden. Misschien is de derde kracht, uitwisseling (ik geef wat als jij ook wat geeft), te veel uit beeld verdwenen.

Zo praten links en rechts met en -vooral- over elkaar zonder te begrijpen dat ze een totaal ander beeld hebben van democratie. De kunst is om de spanning te verdragen: weten dat een democratie geen lang leven heeft zonder meerderheid die zich gehoord voelt maar ook niet zonder correctie en rechten die gelden voor iedereen. 

Met wel één dogma: de rechtsstaat en de onafhankelijke rechter horen bij onze democratie. 

P.S: Waar sta je zelf? Doe de test hier!