Militaire snoepfabriek helpt ons niet

 TL:DR  investeren in defensie vraagt veel meer dan investeringen in het leger

Nu er fors wordt geïnvesteerd in de defensie in Europa is het goed toch te kijken welke defensie nodig is. De koers van defensie-industrieel Rheinmetall is geëxplodeerd. Zit daar onze hoop op defensie tegen Rusland? Helaas, zeer ten dele. Want de volle aanval van Rusland op Navo landen is niet te verwachten.

De koers van Rheinmetall (plus 197% dit jaar!) geeft aan dat er fors geshopt wordt door de legerleiding in diverse Europese landen. Pantserwagens, munitie, machinegeweren, tanks, radar, lasergeleide artilleriegranaten: de militaire snoepfabriek is geopend.

Maar nu even wat waarnemingen. Hackers van de Russische militaire inlichtingendienst hebben de afgelopen jaren cyberaanvallen uitgevoerd op de krijgsmacht, Nederlandse ministeries en bedrijven. In Finland zijn inbraken geweest bij plekken waar het drinkwater vergiftigd zou kunnen worden. Er zijn postpakketten in brand gevlogen in Engeland, Duistland en Polen.  

En Polen meldt vandaag dat opnieuw een schip uit de Russische schaduwvloot verdachte manoeuvres heeft uitgevoerd bij een stroomkabel in de Baltische Zee. Oekraine heeft waarschijnlijk net zo goed de gasleiding Nord Stream naar Duitsland gesaboteerd. De VS hebben cyberaanvallen uitgevoerd op Iran. Het is het nieuwe oorlogvoeren.

Rusland steunt Russisch gezinde kandidaten
Ondertussen roert Rusland in de verkiezingen in Roemenië, in Georgië en in de Baltische staten. De Russen spelen in op gevoelens van ontevredenheid, steunen Rusland-vriendelijke partijen, helpen in hun campagne. Als meer op het westen gerichte bestuurders corrupt waren (in Oekraïne na de Oranje-revolutie) buit Rusland dat maar al te graag uit. Waarom waren de Roemenen die buiten Roemenië in Europa werken zo enthousiast over de extreem rechtse kandidaat? Omdat Roemenië leegloopt nu hun arbeidskrachten worden weggelokt naar rotbaantjes in West-Europa!

Rusland in de aanval?
Hoe gaat die oorlog met Rusland er uitzien? Het wordt een hybride oorlog, met cyberaanvallen, terroristische aanslagen, nepnieuws, zonder duidelijke afzender terwijl duidelijk is wie waarschijnlijk achter zit ontbreekt het bewijs.

Meer dan traditionele defensie
We moeten ons dus anders verdedigen. Natuurlijk ook met een Europees leger dat goed bevoorraad is. Maar let ook op de hybride oorlogsvoering met goede geheime diensten die samenwerken, met cybersecurity, met beter beveiligde infrastructuur.

En we moeten ons realiseren dat het ook nodig is ons te richten op het beschermen van individuen en gemeenschappen, met nadruk op mensenrechten, economische zekerheid en het voorkomen van geweld. Voedingsbodems voor vlucht naar extremen moeten aangepakt worden. En let op corruptie: Nederland zou meer kunnen investeren in programma's die rechtsstaten versterken, zoals trainingen voor rechters, politie en bestuurders in fragiele staten.

Het is nodig aandacht te houden voor duurzame en rechtvaardige vrede. Alleen de blik van onze militairen levert geen echte vrede en helaas ook geen echte veiligheid.

Er zijn urgentere defensiemaatregelen dan geld 2

De Navo is alarmerend over Rusland. We moeten meer wapens hebben, meer geld geven aan defensie. Misschien is dat zo. Rutte waarschuwde hoe „het gevaar op volle snelheid op ons afkomt” en „Poetin wil Oekraïne van de kaart vegen. En hij probeert onze vrijheid en manier van leven te verpletteren.” Dus Nederland moet wapens kopen, mensen moeten een overlevingspakket in huis halen. Maar is de wapenwedloop de beste verdediging?

Ik gaf al aan dat de EU nu al meer geld uitgeeft aan defensie dan Rusland, maar dat dat niet efficiënt is doordat er niet genoeg wordt samengewerkt. (zie "er zijn urgentere defensiemaatregelen 1") Maar is een stormloop van Rusland op bijvoorbeeld de Baltische staten echt waarschijnlijk? De Russische economie ligt op zijn gat, er is heel veel geld uitgegeven aan de oorlog en de voorraad wapens is er stevig doorheen gejaagd, Oost Oekraïne moet opgebouwd worden. De Navo wil ondertussen meer wapens en een groter leger. Is dat het meest urgent? 

De eerste aanvallen:  met politieke inmenging en nepnieuws
Wapens dus? Misschien is het goed te bedenken wat er in Oekraïne gebeurde vóór de inval van Rusland. Want het begon allemaal ver voor 2022. In 2004 vonden de Oekraïense presidentsverkiezingen plaats, die gekenmerkt werden door grootschalige fraude en manipulatie. Bij die Oekraïense presidentsverkiezingen van 2004 kwam aanvankelijk de pro-Russisch gezinde Viktor Janoekovytsj als winnaar uit de bus. De uitslag van de verkiezingen werd echter door een groot deel van de bevolking niet geaccepteerd, wat leidde tot de Oranjerevolutie. De uitslag werd uiteindelijk ongeldig verklaard waarna er nieuwe verkiezingen werden gehouden. Deze werden gewonnen door de pro-Europese Viktor Joesjtsjenko.

In Oost-Oekraïne, vooral Donetsk en Loehansk, waren sterke banden met Rusland, zowel economisch als cultureel, en een groot deel van de bevolking sprak Russisch als moedertaal.

De politieke elite in Oost-Oekraïne, vooral oligarchen, speelde een grote rol in het ondersteunen van Janoekovitsj en zijn Partij van de Regio's. Deze partij domineerde de politiek in het oosten en zuiden van Oekraïne. Er was dus al potentiële steun voor Rusland. De regering van Joesjtsjenko's regering was geen succes, door interne conflicten en corruptie, waardoor de steun voor de pro-Russische oppositie groeide.

Wapens dus?

Rusland steunde Russisch vriendelijke oppositie
Rusland speelde een actieve rol in de Oekraïense politiek door het steunen van pro-Russische kandidaten en partijen, met name Viktor Janoekovitsj en zijn Partij van de Regio’s. Deze partij had een machtsbasis in Oost-Oekraïne (Donetsk en Loehansk). Rusland gebruikte energie (zoals aardgasleveranties) als een politiek instrument tegen Oekraïne. Tijdens de zogenaamde "gasoorten" van 2006 en 2009, waarin Rusland de gastoevoer naar Oekraïne afsluit, werden pro-Russische regio's zoals Oost-Oekraïne vaak gebruikt om druk uit te oefenen op de centrale regering in Kiev.

Wapens dus? 

Rusland verspreidde nepnieuws
Russische staatsmedia waren alomtegenwoordig in Oost-Oekraïne en vormden een belangrijk instrument om Russische standpunten te promoten. Dit versterkte pro-Russische sentimenten in de regio. Rusland verzette zich tegen pogingen van pro-Westerse Oekraïense regeringen om de Oekraïense taal te promoten als de enige officiële taal. In Oost-Oekraïne werd de Russische taal gezien als een belangrijk cultureel element, en Rusland stelde zichzelf op als beschermer van de "Russischtalige bevolking." Er waren aanwijzingen van Russische inmenging via inlichtingendiensten zoals de FSB en GRU. Rusland speelde in op lokale frustraties in Oost-Oekraïne, waar mensen zich achtergesteld voelden door de centralisatie van macht in Kiev en de pro-Westerse koers. In deze periode begon Rusland de grondslag te leggen voor latere separatistische bewegingen.

Wapens dus? 

Annexatie van de Krim
De Russische betrokkenheid in Oost-Oekraïne nam een radicale wending na de Euromaidan-protesten in 2013-2014, waarbij president Janoekovitsj werd afgezet. Rusland zag dit als een westerse inmenging en begon openlijk actie te ondernemen. De annexatie van de Krim (2014) na een controversieel referendum is het belangrijkste voorbeeld. En Rusland begon openlijk de separatisten in de regio's Donetsk en Loehansk te steunen. Dat leidde tot de oorlog in Oost-Oekraïne.

Dus tien jaar later kwam er een militaire inmenging, maar nog steeds was het wazig. Het waren immers separatisten daar? Een burgeroorlog? Een referendum waarbij de bevolking zich uitsprak!

Rusland kreeg na de annexatie van de Krim de indruk dat het er mee weg kwam. Het idee was in 2022 een korte militaire operatie te hebben in Oost Oekraïne en voor een koopje het land uitbreiden met een gebied rijk aan delfstoffen. De oorlog kostte veel en veel meer dan verwacht. Dus dat gaat Poetin geen tweede keer laten gebeuren. 

De acties in Georgië en Moldavië en recent Roemenië zijn goedkoper en succesvoller.

Weerbare democratie, bestrijding corruptie en nepnieuws of traditionele oorlog?
Het is niet vreemd de NAVO bijdrage minimaal op 2% te brengen. Dat levert een enorm bedrag op in de EU landen, met het VK erbij meer dan twee keer het bedrag dat Rusland nu inzet. Als landen dat individueel besteden en niet méér samenwerken is dat voor een deel weggegooid geld. Daarom moet er veel meer worden samen gewerkt! Dat levert veel meer slagkracht. De vraag is of het dan nodig is naar 3% te gaan. Dat is namelijk allemaal investeren in de oude manieren van oorlog voeren. Ook al is het nodig om je woorden kracht te kunnen bijzetten en stevige defensie te hebben. 

Zijn de Navo - voorstellen dan de beste verdediging tegen Rusland? Wat is de beste strategie? Want Rusland gaat niet zomaar een van de Baltische staten aanvallen. Het begint met het gerommel, het steunen van Russisch georiënteerde inwoners, met nepnieuws, met het steunen van Russisch gezinde oppositie. 

Wapens inzetten in Georgië, Moldavië en Roemenië? 

Zou het wel zo verstandig zijn alle inzet te concentreren op militair ingrijpen? In plaats van traditionele militaire operaties, zou Nederland zich moeten richten op het beschermen van individuen en gemeenschappen, met nadruk op mensenrechten, economische zekerheid en het voorkomen van geweld. Corruptie: Nederland zou meer kunnen investeren in programma's die rechtsstaten versterken, zoals trainingen voor rechters, politie en bestuurders in fragiele staten. 

Is de weerbare democratie en bestrijding van corruptie, nepnieuws en Russische inmening in verkiezingen niet veel belangrijker?

Er zijn urgentere defensiemaatregelen dan geld

Er is een nieuwe wapenwedloop uitgeroepen. Rusland steekt nogal wat geld in de oorlog met Oekraïne. De kranten spreken over 9% van het BNP. Dan is het 180 miljard (BNP Rusland is 2000 miljard). Dat is natuurlijk niet alleen voor de oorlog in Oekraïne, maar laten we alles aan Oekraïne toerekenen. De wapenwedloop wordt opgestart. De NAVO wil inzetten op meer geld.

Rusland heeft misgerekend met Oekraine
Rationeel bekeken zijn de kosten van de oorlog in Oekraïne veel hoger dan Poetin vooraf verwachtte. Hij hoopte er op dat de EU en de VS het zouden laten lopen, zoals bij de Krim in 2014. En belangrijk om te beseffen: het zijn “sunk costs”. Dat betekent dat het niet mogelijk is om reeds gemaakte kosten op een later moment ongedaan te maken. Rusland heeft enorme sommen uitgegeven en terugtrekken betekent niet alleen groot gezichtsverlies, maar ook hoge kosten zonder opbrengsten. Dan houdt Rusland niet vol.

De enige manier om nog opbrengsten te krijgen is om wat Rusland nu heeft veroverd te houden. Het veroverde gebied is ongeveer 30% van Oekraïne. Het BNP van Oekraïne was buiten oorlogstijd ongeveer 180 miljard dollar. Laten we het bezette deel voor 30 miljard meetellen. Dan heeft Rusland al in 3 jaar pakweg 500 miljard gespendeerd. De hulp van Trump om de oorlog te stoppen komt voor Poetin als geroepen. Dan wil Rusland voor vrede in elk geval dat deel van Oekraïne hebben om nog op termijn enige winst te peuren uit de oorlog. Maar daarna? Dan kost het opbouwen van hun deel heel veel geld. Dus het duurt nog even voordat er opbrengsten zijn.

Nu al geeft Rusland minder geld uit dan de EU
Hoe gaat Rusland dan verder? Rusland is economisch zwaar verlamd. Het kost moeite om de defensie-uitgaven op 9% van het BNP  te houden. In het nieuws lees ik dat Rusland meer geld uitgeeft aan defensie dan de EU. Dat is een misvatting: Rusland geeft een hoger percentage van het BNP uit (9% versus 1,9% in de EU). Het BNP van Rusland is 2 biljoen, 9% van 2 biljoen is 180 miljard. 

Zelfs als de NAVO landen zich beperken tot 2% van het BNP (46 biljoen dollar) dan geven de NAVO landen gezamenlijk 920 miljard per jaar uit aan defensie. Daarvan leveren de leden van de EU 300 miljard (2% van het BNP van 15 biljoen). 

De EU landen samen geven ook zonder de VS (en het VK) meer uit aan defensie dan Rusland met zijn 180 miljard. (Wel betalen ze hun soldaten natuurlijk meer soldij)

Goedkoper voor Rusland is het steunen van oppositie, verspreiden van nepnieuws, zich bemoeien met verkiezingen in Roemenie, Moldavie en Georgie, peuren in de Baltische staten, bevriend zijn met Hongarije. Beinvloeden van Maximilian Krah van Alternative für Deutschland (AfD) en ex-PVV’er Marcel de Graaff is bewezen.

Het antwoord van de EU?
Het probleem van de NAVO en de EU is niet het geld. Zou je een Europees leger opbouwen, dan zou het er heel anders uitzien dan opgetelde legers van de landen samen. Bijvoorbeeld, Duitsland gebruikt Leopard 2-tanks, terwijl Frankrijk de Leclerc-tank inzet. Deze tanks hebben verschillende munitie en onderhoudseisen, wat gezamenlijke operaties bemoeilijkt. De Eurofighter Typhoon, Rafale, en F-16's hebben allemaal verschillende trainings- en logistieke ondersteuning nodig. Lidstaten hebben vaak verschillende standaarden voor brandstof en reserveonderdelen, wat betekent dat een land zijn voertuigen niet kan bevoorraden in een ander land zonder grote aanpassingen. Veel EU-landen maken gebruik van niet-compatibele radiosystemen en encryptiestandaarden.

Op zijn minst zou je een wereld kunnen winnen met afstemming. Interoperabiliteit met anderen wordt zelfs door de VS als belangrijk onderdeel van een modern leger gezien. Dus niet in elk land andere munitie. Een Europese defensie-industrie zou er voor zorgen dat meer geld binnen Europa besteed wordt en dat de interoperabiliteit verbetert.

Weerbare democratie
En natuurlijk zorgen dat er geen woede gezaaid wordt in de democratieen. Groepen tegen elkaar opzetten is koren op de molen van Rusland. Zorgen dat immigranten zich niet gewaardeeerd voelen, onderlinge haat en wantrouwen verspreiden, dat wordt de strategie van Rusland! En daar zijn ook veel aanwijzingen voor.   

Mijn conclusie: Rusland gaat wel de boel in Moldavië en Georgië verstoren en invloed uitoefenen, maar een aanval in een NAVO land gaat er niet van komen. Dat kost teveel geld. Ondertussen moet de EU vooral de onderlinge uitwisseling en samenwerking verbeteren. En niet bevolkingsgroepen tegen elkaar laten opzetten.

Uitgaven in 2023,
sindsdien voerde Rusland de uitgaven nog op en maar Europa ook

P.S. Hoe startte eigenlijk die inval in Oekraine? Want het startte in 2004 en niet met wapens. Lees het in "er zijn urgentere defensiemaatregelen dan geld deel 2"

Meer geld naar defensie?

 

Het geeft mij een ongemakkelijk gevoel dat plotseling landen heel veel gaan investeren in defensie. ook Nederland zou snel meer geld moeten uitgeven.  Ik begrijp dat we wakker geschud worden door het optreden van Rusland in Oekraïne. Maar voor we nog meer gaan investeren in het leger vraag ik mij heel veel af:

1. Is een sterk leger de beste manier van verdedigen? Gaat het niet om een combinatie van militaire, politieke en economische macht en grote verbondenheid in je land? Wie heeft er sinds de koude oorlog het meest aan invloed gewonnen? Waarom zegt Baudet dat Rusland zich bedreigd voelt? Hebben we soms al een heel sterke positie? We horen steeds van niet, ook al besteden de EU landen gezamenlijk veel geld en hebben ze meer conventionele wapens dan de Russen. Is er iets anders waardoor de EU zo is uitgebreid, terwijl de invloed van Rusland zo is gekrompen is? Is het niet vrijheid en economische voorspoed?

2. En wat is genoeg geld voor defensie? Want die 2% van het BNP halen we niet, maar dat BNP in de EU is wel erg groot. Polen (10 miljard dollar) besteedt wel 2% van het BNP aan defensie, maar geeft minder uit dan Nederland (12 miljard). Rusland besteedt 61 miljard dollar aan defensie. Maar alleen Frankrijk besteedt al 67 miljard. Het Verenigd Koninkrijk 69 miljard. Tel de uitgaven van EU landen op en je zit met erg veel geld. De EU landen samen besteden meer aan defensie dan China en Rusland samen, alleen de VS besteedt meer. 

3. Is dus een Nederlands leger wel het antwoord? Zou je een Europees leger opbouwen, dan zou het er heel anders uitzien dan opgetelde legers van de landen samen. Op zijn minst zou je een wereld kunnen winnen met afstemming. Interoperabiliteit met anderen wordt zelfs door de VS als belangrijk onderdeel van een modern leger gezien.

4. De oorlogen worden heel anders gevoerd dan vroeger. Er is hybride oorlogsvoering met cyberaanvallen op strategische organisaties. De haven in Rotterdam lag stil na een wereldwijde cyberaanval. Geen tien F 35's helpen dan. Waarom trouwens al die aandacht voor F35's? Drones zijn voor defensie misschien wel belangrijker dan vliegtuigen. Goedkoper ook.

5. De VS gaf voor de inval in Oekraïne weer wat de Russen zouden doen. Samenwerking rond inlichtingen is ook een belangrijk onderdeel van defensie. Moet je niet zeker weten dat dat op orde is? 

6. Er wordt wat lacherig gedaan over sancties. Op korte termijn leveren die ook niet veel op, maar op de wat langere termijn is de schade enorm en meetbaar.

7. Rusland begint steden te bombarderen omdat het land niet goed is in het bezet houden van steden. Dat geeft ook aan dat het vechten rond steden belangrijker is geworden. Kunnen we onze steden niet anders verdedigen zonder die aanvalswapens? Is de EU daar op toegerust?

Ik weet niet veel van defensie, maar het ongemakkelijke gevoel blijft. Er gaat al veel extra geld naar defensie. En de EU besteedt weliswaar minder  geld aan defensie dan de VS, maar meer dan China en Rusland samen. Moet er dan meer geld naar het leger? Ik weet het niet. 

Liever zie ik doordacht wat de beste verdediging is van Europa. En hoe komen we tot de-escalatie?

https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Lijst_van_landen_naar_militaire_uitgaven 

Wat is nodig voor defensie?

Nederland haalt de 2% norm van de NAVO-lidstaten niet. Het gaat er blijkbaar om dat een land pas klaar is om zichzelf en de partners te verdedigen als er 2 procent van het bruto binnenlands product (BBP) besteed wordt aan defensie. Dat is een rare norm. We stellen ook niet dat we 5,2% van het BBP aan onderwijs moeten besteden. Dat is overigens minder dat de Scandinavische landen, maar meer dan de VS.

De 2% norm houdt in dat als je bruto binnenlands product groeit, de kosten om je te verdedigen omhoog gaan. Is dat zo?

In Nederland was bijvoorbeeld in 2009 het BBP per hoofd van de bevolking 48.222 dollar, in de VS 46.381, bijna 4% meer dan dat van de VS, maar veel en veel meer dan Rusland.

Laten we dan eens kijken naar Rusland. Rusland besteedt een ontzagwekkend 3,5% van het BBP aan defensie. Dat is per hoofd van de bevolking (BBP 8694) 304,29. Nederland besteedt als ze 1,4% van het BBP besteedt aan defensie per hoofd van de bevolking ruim twee keer zoveel geld aan defensie als de Russen.

Welke maat moet je nemen?
Natuurlijk is dat een verkeerde manier van kijken. Maar wat is wel de goede manier? De oorlogsvoering is nogal veranderd sinds de eerste NAVO afspraken werden gemaakt. Cyber war en terrorisme zijn de nieuwe bedreigingen. Wat kost het dan om je land goed te verdedigen? Dat kun je in alle stukken van defensie niet vinden.

Per km2
Het zal niet om een bedrag per km2 gaan, want dan krijgen we de indruk dat Nederland de hoogste uitgaven per vierkante kilometer hebben. Nederland geeft dan per km2 304 duizend uit, terwijl de VS niet verder komt dan 67 duizend. Rusland komt niet verder dan 3,5 duizend per km2. China geeft per km2 10.294 uit, Nederland 30 keer zoveel, hoewel ik mijn vraagtekens heb bij de Chinese cijfers rond de uitgaven. (Cijfers over uitgaven hier)

Per inwoner
Nederland geeft per inwoner inderdaad minder uit dan de VS (739 tegenover 2030) maar fors meer dan de Russen (739 tegenover 429) en zeker meer dan China (739 tegenover 71).

Blijft de vraag waarom die 2%? In de stukken die ik bestudeerde vond ik nergens een duidelijke reden. In de vraag waarom Defensie meer geld nodig heeft, zag ik vooral de manier van werken gelijk blijven als in de jaren vijftig. Is het omdat de Russen ons gaan aanvallen? Aanvallen kost veel meer geld dan verdedigen, dus de cijfers zijn dan ineens onvergelijkbaar geworden.

Wat krijgen we voor ons geld?
Wat kost een vliegende interventiemacht vergeleken met een systeem van luchtafweer? Welke grootte moet onze maritieme defensie hebben? Hoeveel kost de landmacht voor welke taken? Bij onderwijs wordt stevig gediscussieerd over einddoelen: wat moeten leerlingen kunnen. Of over hoeveel leerlingen mogen er uitvallen. Maar bij defensie zie je dat eigenlijk niet. Als je in een oefening een Harpoon-raket afschiet ben je een half miljoen kwijt. Daarvan werden er in 2016 bij een oefening 9 afgeschoten. Je kunt het terugvinden op de site van Defensie  Met enige trots ging er dus 4,5 miljoen tegenaan. Ik begrijp best dat je, als je dergelijke raketten hebt, moet oefenen. Noord Korea doet dat ook.

Wat is nodig om de NAVO te verdedigen?
Toch blijft bij mij de vraag hoeveel er nodig is om de NAVO-landen te verdedigen. Is dat 2% van het BBP? Is dat 67 duizend per km2? Is dat 700 per inwoner? Of is het in vergelijking met anderen en moet Nederland per inwoner èn per km2 meer besteden dan China en Rusland bij elkaar? (wat Nederland nu al haalt). Het zijn allemaal verschillende maten. Toch ligt het voor de hand iets dieper te gaan, te kijken wat je misschien samen met Belgie kan doen aan cyberwar, dat spaart al enorm aan kosten als je dat samen doet. En wat moet Europees? Ook dat maakt veel uit.

Wat krijgen we nu echt voor ons geld?? Wat bepaalt de industrie als het best (wetend dat de bijdrage fors omhoog gaat) en wat zou een onafhankelijke defensiekenner zeggen? Wat hebben we nodig als we onze defensie nu opnieuw zouden opbouwen?