Een soort RIVM voor drugs

Af en toe zie je verschrikkelijke beelden van verslaafden aan fentanyl en onlangs berichtte het journaal over Kush-verslaafden in Sierra Leone en Liberia. Eerder al op youtube: hier Je ziet mensen als zombies langs de straat liggen. Hoewel deze beelden de meest extreme toestanden tonen, is er meer dan dat. Mensen die incidenteel gebruiken, mensen die verslaafd zijn en een groot deel van de dag functioneren en mensen met een combinatie van uitputting, dakloosheid en andere problemen.

Alsjeblieft geen war on drugs
Maar let op: dit is geen post om te pleiten voor de harde aanpak van (synthetische) drugs. Het probleem van de "war on drugs" is dat er geen goede resultaten te melden zijn. Ja, grote aantallen arrestaties, kilo's in beslag genomen drugs of opgerolde laboratoria. Maar het maakt de beschikbaarheid niet minder. Dat blijkt uit het in juni verschenen rapport en het dreigingsbeeld van de European Union Drugs Agency. De EUDA constateert dat smokkelaars na intensievere controles in grote havens uitwijken naar nieuwe smokkelmethodes (overdracht op zee, andere havens). Dus: Stop met het behandelen van drugsgebruikers als criminelen, maar creëer een systematisch traject van opsporing en beoordeling naar behandeling. Investeer tegelijkertijd in bewezen methoden die direct levens kunnen redden. Het morele en individuele beroep om niet te gebruiken en zo niet mee te werken aan illegale toestanden helpt niet!

Gereguleerde aanpak voor cannabis en MDMA
In Nederland is ooit het gedoogbeleid voor cannabis uitgevonden. Dat is dus wat anders dan legalisering wat ik voor cannabis zou bepleiten: legaal maar ook gereguleerd met regels als maximaal THC - gehalte, minimumleeftijd, geen reclame, accijns. Helaas is dat nog geen gemeengoed.

De samenleving als geheel zal hoe dan ook moeten leren omgaan met drugs. Want met cannabis zijn we er niet.

Nederland is nog steeds erg gericht op verboden. MDMA staat op de lijst van verboden middelen. MDMA is relatief veilig en de problemen gaan meer over onbekende sterkte, vergiftigingen, milieuschade en natuurlijk: georganiseerde criminaliteit. Als mensen MDMA toch gebruiken, waarom zou je dan de volledige productie overlaten aan criminelen? Dus gereguleerde verkoop met helder gecontroleerde productie en duidelijkheid over dosering. Let wel: MDMA is echt wat anders dan fentanyl of nitazenen en andere synthetische opioïden. Dat vraagt ander beleid.

Fentanyl is overigens een vrij specifieke chemische stof, terwijl Kush (waar ik in de inleiding over schreef) een illegale, wisselend samengestelde straatdrug is, niet te verwarren met de cannabissoort. De WHO geeft aan dat Kush een combinatie is met onder meer cannabis, fentanyl en tramadol. Er zijn aanwijzingen dat de samenstelling in de praktijk sterk varieert, wat het nog gevaarlijker maakt.

Fentanyl: war on drugs geen antwoord
Ook voor de synthetische opioïden is een oorlog tegen drugs niet het antwoord (helemaal vrij geven ook niet). Daarom zou ik ook daar het persoonlijk bezit proberen uit het strafrecht te halen en te mikken op behandeling, preventie en voorlichting en waarschuwingen. En een gecontroleerde medische voorziening voor mensen bij wie conventionele behandeling onvoldoende werkt.

Waarschuwingen zijn hier echt belangrijk. Bij synthetische drugs weet de gebruiker vaak niet precies welk molecuul of welke dosering hij koopt. Drug-checking geeft individuele gebruikers informatie, maar heeft nog een tweede functie: laboratoria kunnen een gevaarlijke batch vroeg ontdekken en vervolgens landelijke of lokale waarschuwingen verspreiden. De EUDA ziet zulke systemen daarom ook als onderdeel van een early-warning-infrastructuur.

RIVM voor de epidemiologie van de drugsmarkt
Nederland zou een soort "drugs-RIVM" kunnen hebben dat voortdurend de markt analyseert en waarschuwingen verspreid naar ziekenhuizen, politie, GGD en festivals.

Inderdaad worden er geregeld laboratoria opgerold en drugs gevonden. Maar we moeten het succes van ons drugsbeleid anders gaan meten: denk aan het aantal mensen met problematisch gebruik laten dalen, sterfte door overdoses verminderen, èn aanpak van ondermijning. Het gaat dus niet om “hoeveel drugs hebben we onderschept?”, maar om de vraag: “wat gebeurt er met de gezondheid van de bevolking?” en "hoe zitten we de criminelen echt dwars?"

Een RIVM voor drugs zou een belangrijke rol kunnen hebben in vroege signalering, gevaarlijke versnijdingen, veranderingen in zuiverheid en een Nationaal Drugs Dashboard. Voor nieuwe ontwikkelingen blijft het belangrijk om te kijken wat werkt. Een Nederlandse Drugs-RIVM zou daarmee eigenlijk de “epidemiologische infrastructuur voor de drugsmarkt” worden.