donderdag 9 juli 2026

De Spreidingswet en de Kansas-Nebraskawet

Terecht houdt minister Van den Brink van Asiel en Migratie vast aan de Spreidingswet. Deze wet van de hand van de VVD-er Eric van der Burg, wekt woede op, maar het PVV kabinet heeft de wet niet ingetrokken. Er zijn gemeenten en zelfs landelijke partijen in de Tweede Kamer die de wet gewoon niet willen uitvoeren. De gemeente Westland wil de confrontatie aangaan. De meerderheid in de raad is tegen, het volk wil dit niet. Laat andere gemeenten (met linkse partijen) maar asielzoekers opnemen! Extreemrechts (ook in de Tweede Kamer) juicht het toe. 

Misschien tijd om eens de perikelen rond de Kansas-Nebraska Act van 1854 te bekijken. Waarom laten we niet de ruimte om mensen in de regio zelf te laten beslissen????

Bleeding Kansas en souvereiniteit
Toenmalig senator Stephen A. Douglas dacht in 1854 de politieke oplossing te hebben gevonden met deze Kansas-Nebraska Act. Hij introduceerde het principe van "popular sovereignty" (volkssoevereiniteit). De lokale bewoners van de nieuwe territoria Kansas en Nebraska hoefden geen rekening te houden met wetten die groepen beschermden, maar mochten daar voortaan zelf over stemmen. Wat was toen het nationale probleem? De slavernij. De vraag bij nieuw territoriaal gebied was of slavernij er verboden zou worden of niet. Het klonk mooi: de mensen in de buurt zelf laten beslissen. Washington waste zijn handen in onschuld en schoof een gigantisch nationaal probleem over de schutting van de lokale gemeenschappen.

Het gevolg van Douglas' wet was desastreus. Kansas veranderde binnen de kortste keren in een gewelddadig slagveld (“Bleeding Kansas”) . Zowel tegenstanders van slavernij als radicale voorstanders trokken massaal naar het gebied toe om te protesteren en elkaar letterlijk de tent uit te vechten. Hier viel blijkbaar iets te winnen!

Het idee dat lokale autonomie voor rust zou zorgen, bleek een totale misrekening. Het radicaliseerde de uitersten en legde de basis voor de Amerikaanse Burgeroorlog.

Nu gaan de pogingen om de Spreidingswet af te schaffen in Nederland gelukkig niet gepaard met gewapende milities, maar de politieke en maatschappelijke dynamiek vertoont dezelfde logica: Als de Spreidingswet zou worden geschrapt of niet gehandhaafd en de verplichting voor gemeenten verdwijnt, trekt het Rijk de handen af van een gecoördineerde oplossing. Het wordt weer een vrije-marktsysteem van morele verantwoordelijkheid. Dat werkt niet en leidt niet tot rust rond de opvangplaatsen.

Schrappen spreidingswet leidt tot meer confrontaties
Net zoals in Kansas de groepen met de meeste intimidatiekracht de koers probeerden te bepalen, dreigt het schrappen van de Spreidingswet de gemeenten met de luidste NIMBY-protesten (Not In My Backyard) te belonen. Gemeenten die hun verantwoordelijkheid níét willen nemen, kunnen simpelweg 'nee' zeggen, waardoor de druk zich opnieuw ophoopt in een klein aantal regio’s dat de toestroom historisch al opving. Daarom komen tegenstanders (van buiten de regio!) de boel intimideren. Extreemrechtse groepen zien nieuwe kansen om er een puinhoop van te maken.

Bescherming van asielzoekers is een (inter)nationale verplichting
De harde les van 1854 is dat sommige vraagstukken te groot en te principieel zijn om aan lokale willekeur over te laten. Slavernij was een nationaal, menselijk tekortschieten dat een centrale, wettelijke afschaffing vereiste. Een humane, ordelijke opvang van mensen op de vlucht is eveneens een nationale -  zelfs internationale - verplichting.

Wanneer Den Haag besluit dat gemeenten zelf mogen kiezen of ze asielzoekers "buiten de eigen regio" houden, lost dat het onderliggende probleem niet op. Er komen niet plotseling minder vluchtelingen door het schrappen van een spreidingskaart; het zorgt er enkel voor dat de frictie zich verplaatst naar de lokale raadszalen en de grasvelden van Ter Apel.

Niet handhaven of schrappen Spreidingswet leidt tot meer chaos en onrust
Als de geschiedenis ons in dit geval iets leert, is het dat het doorschuiven van deze hete aardappel naar de regio nooit leidt tot vrede of een oplossing. Het leidt tot chaos, waarbij de regio's die het hardst klagen worden ontzien, en de regio's die al overbelast zijn juist teveel op hun bordje krijgen.

Hup minister!