Er lijkt een wereldwijde trend om de uitslag van de verkiezingen niet zomaar te erkennen. Sinds de opzichtige pogingen van Donald Trump lijkt het een vast instrument uit de gereedschapskist van populisten. Gisteren werd in Brazilie Lula verkozen tot president, maar Bolsonaro erkende de uitslag niet. Net als zijn vader eerder overigens. Wat is er aan de hand?
Brazilië
2026
Gisteren erkende de zoon van Jair, Flávio Bolsonaro, de
uitslag niet. Sommige stembureaus waren langer open: Het
Braziliaanse Hooggerechtshof beval na 17:00 uur de verlenging tot
19:00 uur, maar dit gold alleen voor stembureaus die op dat moment
nog niet waren gesloten. Dit was voor Bolsonaro reden om de uitslag
niet te erkennen. Heeft hij een punt? De werkelijke
opkomst in die langer geopende stembureaus was waarschijnlijk zeer
laag en dus onvoldoende om een landelijk resultaat met een verschil
van miljoenen stemmen te beïnvloeden.
Interessant detail: Zowel de campagneteams van Lula als van Flávio Bolsonaro hebben bij het Hooggerechtshof verzocht om verlenging vanwege transportproblemen en overstromingen, en rechter Zanin heeft beide verzoeken toegewezen.
Acceptatie gaat
omlaag
Volgens gegevens van het International Institute for
Democracy and Electoral Assistance (International IDEA) werd tussen
medio 2020 en medio 2024 in de onderzochte landen bij één op de
vijf verkiezingen de uitslag verworpen door de verliezende kandidaat
of partij.
Dit is een langer lopende trend. Ik vond dit grafiekje dat aangeeft hoe de onvrede na de uitslag toeneemt.
Ophef en twijfel
is niet altijd negatief
Daarbij moeten we bedenken dat er
verschillende achtergronden zijn. Grotere betrokkenheid bij de
uitslag is natuurlijk ook een goed teken. Niet alleen gebruiken
populisten het zaaien van twijfel als methode, het is ook makkelijker
geworden om de uitslag te beïnvloeden. Dat laatste moet natuurlijk serieus genomen worden.
Denk aan de verkiezingen in Roemenie in 2024. Calin Georgescu werd uit het niets de grootste met 23 procent, terwijl hij in de peilingen op nog geen 10 procent stond. Hij had bij de kiesraad gemeld dat hij geen geld had uitgegeven aan zijn campagne. Maar uit door de kiesraad vrijgegeven documenten bleek dat er juist veel geld moet zijn uitgegeven: Hij maakte agressief reclame op sociale media, met name op Tiktok, waar hij alom aanwezig was. Algemeen werd het beschouwd als een actie van de Russen. Zijn filmpjes werden door een "statelijke actor" ((aldus de Kiesraad:) de Russen) massaal gepromoot via gecoördineerde accounts, aanbevelingsalgoritmes en betaalde reclames.
Bovendien kan het soms gaan om heel kleine marges. Denk aan de hertelling in Kaag en Brasem waar 8 stemmen het verschil maakten en de VVD een zetel minder kreeg (hertelling veranderde de uitslag niet).
Niet erkennen en twijfel zaaien als
strategie
Het is wat anders als twijfel zaaien een vaste
strategie is. In de VS was Trump zeer agressief bezig om het
vertrouwen in de uitslag te ondermijnen na de verkiezing van Biden
tot president. Nog altijd geloven veel Amerikanen dat de verkiezingen
gestolen werden. Nooit is er bewijs gevonden voor die claim, sterker:
wel is er bewijs gevonden dat Trump de gouverneur van Georgia belde
en hem vroeg om de verkiezingswinst van Joe Biden ongedaan te maken
door 12000 stemmen te “vinden”. De bestorming van het Capitool in
2021 was een schande voor de Amerikaanse democratie. Trump verleende
in 2025 volledige en onvoorwaardelijke gratie aan ongeveer 1.500
personen die betrokken waren bij de bestorming.
In Brazilië was het bij de vorige verkiezingen ook raak. Lula won de tweede ronde op 30 oktober 2022 nipt, met 50,9% tegen 49,1% van de stemmen van Jair Bolsonaro. Gezegd moet worden: het was wel de kleinste marge ooit in een Braziliaanse presidentsverkiezing. Voorafgaand aan en na de verkiezingen beweerde Bolsonaro zonder bewijs, dat het stemsysteem fraudegevoelig was en dat de verkiezingen “gestolen” zouden kunnen worden. Zijn aanhangers blokkeerden na de uitslag wegen en kampeerden voor legerkazernes, in de hoop dat het leger zou ingrijpen. Dit culmineerde op 8 januari 2023 in de bestorming van het parlement, het hooggerechtshof en het presidentieel paleis in Brasília, een kopie van de Capitoolbestorming in de VS.
De achterban meenemen in de uitslag als steun voor democratie
Het erkennen van de
uitslag is heel belangrijk voor de democratie. De uitslag moet goed
gecontroleerd zijn, dus ook die 8 stemmen in Kaag en Brasem en de
hertelling waren heel belangrijk. Het is belangrijk dat politici hun achterban meenemen in verlies, gracieus de winnaar feliciteren en zich daarmee inzetten voor de democratie.
Maar er is iets meer aan de hand dan twijfel. Het is een afbraak van de democratie. Kiezers en politici beschouwen het accepteren van een nederlaag vaak als een verraad aan de eigen zaak. De autoriteit van de uitslag wordt daardoor minder en dat heeft grote gevolgen.
In de VS heeft Trump al aangekondigd de uitslag in Alaska aan te vechten als de Democraten winnen. In Brazilie moeten we nog zien wat er gebeurt.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten