Egoistisch Nimby-gedrag

NIMBY. De term staat voor Not In My Backyard. In Vlaanderen noemen ze het ook wel NIVEA (niet in voor- en achtertuin). Het is een begrip uit de ruimtelijke ordening om aan te duiden dat veel mensen wel gebruik willen maken van voorzieningen, maar er geen hinder van willen ondervinden. Zo willen veel mensen in een auto rijden, maar wil bijna niemand dat in zijn directe omgeving een nieuwe verkeersweg wordt aangelegd vanwege de geluidsoverlast of aantasting van het landschap. Niet in mijn voor- of achtertuin, dus. Ik geloof dat Winsemius de eer heeft te hebben gezorgd voor de doorbraak van het woord NIMBY in Nederland.

Egoistisch en onverantwoordelijk

Het is een van de succesvolste framings uit de geschiedenis. Het 'Nimby' argument wordt vaak gebruikt om iemand weg te zetten als een soort egoïst. Het is onverantwoordelijk gedrag, omdat het zou getuigen van onwil om eigen belang op te offeren aan het algemeen belang.

Nou begrijp ik best dat mensen niet zomaar hun eigen belang opzij zetten voor het algemeen belang. Sterker: daar zijn diverse wettelijke regels voor omdat het individu beschermd moet worden tegen collectieve besluiten die hem onredelijk zwaar treffen. Maar de zaak is dus direct geframet als eigen belang versus algemeen belang. Bekijk of iemand in zijn rechten wordt geschonden. Nee? Dan dus gewoon doorgaan.

De werkelijkheid

Toch doet dat tekort aan de werkelijkheid. Protest is slechts 'nimby' als iedereen het nut van de betreffende voorziening inziet, maar er zelf niets mee te maken wil hebben. Opvangcentra voor zwervers bijvoorbeeld, tippelzones, asielzoekerscentra. En dan nog is er goede kans dat mensen een heel goede argumentatie hebben.

Interessant is dat de energiecoöperaties iets duidelijk maken dat dit verschijnsel ineens doet veranderen. Als een dorp plotseling geconfronteerd wordt met de komst van een windmolen, komt er snel verzet op. In zijn boek Burgerkracht met Burgermacht¹ wijst Steven de Waal er op dat er een groot verschil is tussen dorpen waar een windmolen komt vanuit een initiatief van buiten en een dorp waar mensen zelf een windmolen plaatsen en beheren. In het laatste, neem het dorp Reduzum is de acceptatie veel groter. Het gaat dan niet om een object waar een ander subsidie voor krijgt en geld mee verdient, maar het gaat om “onze” molen. Hij stelt dan ook de interessante vraag of het NIMBY-effect misschien wel wordt uitgelokt door het gedrag van de overheid en bedrijven.

Dit wordt onderbouwd door het onderzoek naar profijt en windmolens: het delen in de opbrengst van windmolens leidt alleen(!) tot minder weerstand als deelname aan de planvorming ook goed gereld is².

Bron: A. Travaille 2013

Uitlokking

Wordt Nimbt-gedrag uitgelokt door de overheid? Misschien moet de overheid zichzelf steeds die vraag stellen. Niet “Hoe ga ik om met Nimby-gedrag?”, maar “Lok ik met mijn manier van werken misschien Nimby-gedrag uit?”.

1S. de Waal “Burgerkracht en burgermacht, Boom 2015 pg 108

2A. Travaille “Beïnvloeding van regionale weerstand tegen aanleg van windmolens door het delen van profijt” UU en Rijkswaterstaat 2013 (pdf)

Niet spreken met de bestuurder?

We hebben in Nederland niet zomaar een democratie, we hebben een meervoudige democratie. Dat vraagt een aparte aanpak en vooral: nieuwe bestuurders.

Op internet vind je veel uitspraken over moderne politieke bestuurders. Er zijn ook trainingen voor. De moderne bestuurder heeft te maken met mondigere en beter opgeleide mensen. Gezag moet je verdienen, Je moet zorgen voor binding, moet kunnen loslaten en accepteren dat je niet de eerste bent die iets weet omdat de sociale media ervoor zorgen dat er altijd iemand is die dingen eerder weet dan jij. Je moet tegenspraak organiseren. De vraag is of dat nieuw is, Gezag heb je altijd al moeten verdienen, alleen is het tegenwoordig wat moeilijker.

Als politiek bestuurder heb je te maken met de gemeenteraad: vertegenwoordigers van burgers, met vertegenwoordigers van organisaties, maar ook met individuen. Niet alles wordt in de gemeenteraad besloten, dat kan ook helemaal niet, want organisaties hebben eigen beslisruimte. Wil je dat je door samenwerking verder komt, dan moet je kunnen verbinden. Daarnaast vraagt de politiek meer van bewoners en willen bewoners meer zelf beslissen. Je ziet het terugkomen in collegeakkoorden, waar ruimte voor initiatieven vrijwel altijd genoemd wordt.Spreken met de bestuurder is normaal geworden: het hoort er bij.

Respect en erkenning geven

Een burgerinitiatief is met de huidige sociale media snel opgestart, maar het is moeilijker om de doorzettingskracht te ontwikkelen en de uitvoering langere tijd zelf te doen. In onze eigen buurt lukt dat, waarbij het belangrijk is om steeds terug te gaan naar wat je zelf wilt, wat past bij de waarden van jou en je partners, maar vooral: mensen moeten er zelf voldoening uit halen. Affectie speelt een grotere rol. Als erkenning voor jouw werk uitblijft en je hebt er zelf geen plezier in, dan stopt het.

Een mooi voorbeeld van doorzetten (12 jaar lang), maar ook kwetsbaarheid als de overheid en professionals geen respect tonen kwam ik tegen in de publicatie “Burgermacht op eigen kracht?” van het Sociaal en Cultureel Planbureau. “Een inwoner van de gemeente Berkelland die twaalf jaar lang vrijwilliger voor Tafeltje Dekje was kreeg, toen hij vijf minuten te vroeg de maaltijden voor zijn groep kwam ophalen, te horen ’12 uur is 12 uur’. Diezelfde dag stopte hij met dit vrijwilligerswerk.”¹

Verschillende rollen, vrijwillig en professioneel

De samenleving heeft bestuurders nodig die kunnen samenwerken met groepen in verschillende rollen. Samenwerking met iemand die voor zijn werk móet samenwerken gaat anders dan met iemand die dat doet op vrijwillige basis. Die samenwerking kan mislukken als mensen geen respect krijgen of niet serieus genomen worden, maar ook als de zeggenschap als het er op aan komt bij de overheid blijft. Vroeger kwamen bestuurders uit maatschappelijke organisaties waar ze dit kenden. Nu zijn veel bestuurders onbekend met deze samenwerking.

Zo wordt duidelijk dat we meerdere vormen van democratie naast elkaar hebben. Representatieve democratie naast participatieve democratie en democratie in bedrijven en instellingen. De wrijving die dan kan ontstaan tussen representatieve democratie en participatieve democratie zal de politiek veranderen. Dat is ook goed. Technologische vernieuwingen die mensen sterker maken zullen afdwingen dat de representatieve democratie zichzelf opnieuw gaat uitvinden en daarbij aandacht gaat geven aan verschillen en rechten van minderheden in de participatieve democratie.

Politiek bestuurders moeten met die verandering en meervoudige democratie kunnen omgaan. Dat vraagt pas echt moderne bestuurders!

1SCPO “Burgermacht op eigen kracht?” 2014 p 138

Second opinion door burgers: een goed idee

Onlangs was er commotie over de traplift voor een 90 jarige Alphenaar die de gemeente niet wilde vergoeden. Had hij maar eerder moeten kiezen voor een ander huis. Er was veel afkeuring op twitter. 140 tekens zijn ruim voldoende om te laten weten dat je de afweging belachelijk vindt. De gemeente zag dat anders: de situatie van deze meneer in zijn huidige woning is inmiddels verre van ideaal, ook mét traplift en aanpassingen die al eerder in zijn huis zijn gedaan'. (hier) Nou weet ik niet of de zaak echt genuanceerder ligt. Ik ben wel benieuwd of mensen die zich er in verdiepen tot dezelfde conclusie komen.

Onderling legt dit soort vragen al voor

Dat is iets dat FBTO al doet. Als je schade hebt en je bent het niet eens met de uitspraak van FBTO dat de verzekeraar niet betaalt, kun je de zaak voorleggen op onderling.nl Daar reageren gewone mensen die bereid zijn zich in de zaak te verdiepen op de schade. Zij bedenken dat het niet slim is om standaard iedereen geld te geven: dan moet uiteraard de premie omhoog. Maar ze kijken wel of ze de redenering van FBTO delen. Als 60% van deze mensen het met de klager eens is en er hebben flink wat mensen meegedaan om te kijken of de uitspraak terecht is, keert FBTO alsnog uit. FBTO leert van de uitspraken of er rare dingen staan in de voorwaarden (en of ze nog genoeg vertrouwen heeft).
Niet alles wordt zomaar vergoed:

Vertrouwen in uitspraken van gemeente

Dat middel heeft de gemeente Alphen aan den Rijn niet. Dat is jammer, want de zorg die de overheid betaalt is een vorm van georganiseerde solidariteit. En het is goed als mensen zich ermee bemoeien waar de grenzen liggen. Dat zou mijn vertrouwen in de uitspraken van de gemeente vergroten.

Waarom maken gemeenten niet zo'n forum als FBTO al heeft? Als pakweg 8 – 12 gemeenten bereid zijn hiermee te starten krijgen we veel beter inzicht in de afwegingen die de gemeenten maken. De gemeenten leren dan beter welke afwegingen wel en welke niet ervaren worden als rechtvaardig. Net als bij FBTO zal deze second opinion van burgers echt niet alle trapliften, bijzondere bijstandsuitkeringen en rollators ineens gaan vergoeden. Het gaat hier om met zijn allen te overleggen waar de grenzen liggen en waar ze overschreden worden. Dat gaat veel verder en is veel leuker dan in 140 tekens op twitter reageren.De gemeenten kunnen er veel van leren, zoals FBTO er ook al veel van leerde.

Wie doet er mee? 

De door de overheid georganiseerde solidariteit ondervindt veel maatschappelijke steun, maar is ook erg anoniem geworden. Om de solidariteit te behouden moet de overheid zorgen dat duidelijk is hoe ze die uitvoert. Niet te streng, maar ook niet te goedgevig. Nu staat Alphen in het spotlicht, maar het had willekeurig elke gemeente kunnen zijn. En zeg nu zelf: willen we niet allemaal dat de zorg goed is, maar tegelijk zorgvuldig bekeken wordt? We zijn wel goed, maar niet gek en dan is het prima als dat even gecheckt wordt.

Gemeenten kunnen met ons contact opnemen om betrokken te worden in het initiatief.
Zie www.detweedemening.nl

http://www.dichtbij.nl/alphen/regionaal-nieuws/artikel/4011023/alphen-weigert-alweer-traplift-aan-bejaarde.aspx

http://www.dichtbij.nl/alphen/regio/artikel/3998050/gemeente-alphen-geeft-invalide-90jarige-trap-na.aspx

http://www.onderling.nl/
www.detweedemening.nl