Ik zie heel veel vrolijke en enthousiaste projecten die door gewone mensen in diverse buurten worden opgestart. Heel veel lijken in een soort honeymoon-stemming te zitten: enthousiasme dat het lukt om te verbinden en samen zaken op te pakken. Maar hoe houd je het vervolgens vol? De mensen die afhaken hoor je minder.
Eigen regie en eigen projecten van burgers zijn onontbeerlijk. Niet alles kan door de markt of door de overheid opgelost worden zonder de verbinding kwijt te raken met de mensen waar het echt om gaat: onszelf! Maar het is geen betaalde arbeid. Eigen regie en eigen projecten vraagt nogal wat: het vinden van geld, omgaan met verschillende mensen met elk hun eigen uitdaging, omgaan met de gemeente die misschien eigen prioriteiten heeft, een lange adem en de moed er in houden. En op een gegeven moment is de initiatiefnemer aan het afhaken of zit vernieuwing in de weg. Wat dan?
Ooit vroeg een gemeente mensen van ons project: hoe zit het met de duurzaamheid bij jullie? Wij onderhouden zelf het groen. Ons antwoord was toen: ja, dat is wel een probleem, want we hebben nu al meerdere contactpersonen van de gemeente gehad en steeds moeten we alles opnieuw uitleggen! Toch is het geen rare vraag. Het blijkt dat burgerinitiatieven lang niet altijd een lange overlevingskans hebben. Hoe zit het met de duurzaamheid en continuïteit? Aan het eind zal ik verklappen waardoor het bij ons al bijna 25 jaar met ups en downs lukt.
Van ACTIE naar ...
Hoe zorg je dat een burgerinitiatief succesvol kan worden. Movisie gebruikte daarvoor ooit het ACTIE– model: kijk naar Animo,
Contacten, Toerusting, Inbedding en Empathie.
- Animo staat voor energie en betrokkenheid die er moet zijn;
- Contacten staat voor goede verstandhouding tussen de
initiatiefnemers en goede contacten in de wijk (liever: verankering);
- Toerusting staat voor wat helpt om door te gaan: een
locatie, geld;
- Inbedding staat voor de manier waarop professionele
organisaties zijn ingericht om burgerinitiatieven te ondersteunen,
initiatieven zijn in overeenstemming met wat de omgeving verwacht en
wil;
- Empathie staat voor betrokkenheid en aandacht van
professionals en ambtenaren voor de belangen en motieven van
initiatiefnemers en het geven van waardering en aandacht.
Afhankelijk van de politiek
Het model is volgens mij erg gericht op activiteiten waar de gemeente
en andere organisaties partner vormen en subsidie nodig is. Dat is
meteen een probleem: de politiek is niet geneigd vaste en
voorspelbare subsidieverbanden aan te gaan en vaak mag je geen
(buffer)vermogen opbouwen. De politiek wil eigenlijk teveel greep
houden op wat er gebeurt waardoor er een drang komt naar
professionalisering en inbedding in een systeem. Wel begrijpelijk maar met als gevolg dat
animo verdwijnt of de contacten verzuren. Inbedding vraagt ook nieuwe
competenties: bureaucratische vaardigheden worden belangrijk. De
politiek vraagt ook verantwoording over bereikte doelen waardoor het
lastig of niet meetbare doel uit zicht kan verdwijnen.
Kwetsbaar en lang niet altijd duurzaam
Kijk je naar de grote verschillen tussen burgerinitiatieven, dan kom
je tot de conclusie dat de duurzaamheid nogal wisselend is. Zeker na 4 jaar
moet je voorkomen dat de animo afneemt. Het is nodig dat er
een follow up is van initiatiefnemers, vaste heldere werkwijzen
bestaan. Ik zie bij gemeenten al meer aandacht voor goede contacten,
inbedding en empathie om goede samenwerking te hebben.
Blijft over de T van toerusting. Dat lijkt een doorslaggevende factor.
Kijk je wat echt lang volhoudt, dan zie je dat er een basis moet zijn om zelf geld te kunnen genereren. Je hebt dan je eigen inkomsten, je kunt je eigen doelen vaststellen en je verantwoordt je aan de leden zoals de leden dat op prijs stellen. AI gaf een indeling van soorten initiatieven die ik aanvulde.
Type Burgerinitiatief |
Gemiddelde Levensduur |
Kwetsbaarheid |
Zorg & Welzijn (boodschappendiensten, buurtmoestuinen, lief & leedstraten) |
Kort tot Middellang (2 - 4 jaar) |
Zeer kwetsbaar. Drijft vaak op een heel kleine groep kwetsbare vrijwilligers of mantelzorgers. Zodra de spilfiguur uitvalt, kan het initiatief direct stoppen. |
Energie- & Woningbouwcoöperaties (lokale zonneparken, woonhofjes) |
Lang (vaak 10+ jaar) |
Hoge duurzaamheid. Dit type initiatief heeft kapitaal, contracten en leden. De zakelijke structuur dwingt tot continuïteit, ook als de oprichters weggaan. |
Cultuur & Recreatie (buurtfestivals, lokale musea, herinrichting pleinen) |
Middellang (3 - 6 jaar) |
Projectafhankelijk. Loopt zolang de subsidie of de samenwerking met de gemeente standhoudt. Valt om bij ambtelijke wisselingen, verschil van mening over invulling of als er nieuwe strengere regels komen. |
Ik heb gezocht naar meer wetenschappelijk onderzoek over het duurzaam bestaan van burgerinitiatieven. De overstap van aan spilfiguren gekoppelde projecten naar een vaste traditie van bestuur en opvolging blijkt in elk geval een belangrijke drempel.
Faalfactoren?
Wat ik in de Angelsaksische literatuur vond, ging weinig over andere
faalfactoren dan die uit ACTIE. Een belangrijke die ik vond ging over
diversiteit: die heeft een wisselende invloed. Er werd geconcludeerd wanneer het hielp (meerdere
competenties binnen de groep) maar ook wanneer het in de weg zat (teveel
mensen met eigen uitdagingen en teveel verschil in waardensystemen).
Het enthousiasme is zo groot dat die faalfactoren niet veel op internet genoemd
worden, terwijl die kennis in veel hoofden moet zitten. Ik zou meer
aandacht willen voor de faalfactoren, zoals wanneer het niet lukt het Eens te worden en een Eenheid te vormen.
Ik denk wel dat we meer moeten kijken wat we kunnen doen om burgerinitiatieven meer toegang te geven tot de “toerusting”: voorspelbare financiële middelen en eigen ruimte.
Waarom het ons in onze buurt wel is gelukt? Wij vormen type 2, we hebben een eigen projecthuis, betaald door de bewoners: de toerusting is op orde.
Vrede stichten en het Eens worden
Maar wat ik ook zie: een enorme kracht om elkaar steeds mee te nemen,
steeds te zorgen dat ergernissen niet uit de hand lopen en tegelijk
het doel voor ogen blijft. Ik kan feitelijk de mensen in ons project aanwijzen die
die competentie hebben, zij zorgen pas ècht voor de continuïteit.
Die competentie is onontbeerlijk. Naast de ACTIE zou ik daarom de V en E ook
willen toevoegen: de V van verzoening en de E van eenheid.
Het wordt dan “ACTIEVE”
Geen opmerkingen:
Een reactie posten