Ruilhandel met het belastingplan als eerste slachtoffer

Met een compromis probeer je een voorstel te verbeteren. Je probeert bijvoorbeeld de scherpe puntjes van een voorstel af te halen. Het kan beter, het kan minder hard aankomen bij mensen die het betreft, een vergeten groep die juist voor een van de partijen belangrijk is kan een uitzondering krijgen. Je zoekt dus wat de wijsheid is in de tegenwerpingen van de ander: waar stuit het voorstel op bezwaren en kunnen we daar wat aan doen? Door te zoeken naar een oplossing is het idee dat het voorstel beter wordt of in elk geval voor meer mensen acceptabel. Maar dat verandert nu.

Niet een compromis maar ruilhandel
Inmiddels is de manier van politiek bedrijven veranderd. Partijen reageren op het belastingplan van het kabinet door geheel andere wensen in te brengen. JA21 is bereid om hogere belasting te accepteren als het voor gemeenten mogelijk wordt om asielopvang te weigeren. SGP is bereid om voor het belastingplan te stemmen als het kabinet toezegt niets meer te doen aan medisch-ethische dossiers. BBB vraagt behoud van een sterke landbouwsector. Het belastingplan wordt hiermee een soort ‘ruilmarkt’: partijen stemmen niet meer omdat ze de belastingmaatregelen hebben verbeterd voor Nederland, maar omdat ze iets anders krijgen waar ze zelf op zitten te wachten.

Dat is weinig transparant. Wanneer een partij stemt voor een belastingplan omdat ze daarvoor een wetswijziging krijgt op een ander gebied, wordt de inhoud van de belasting een bijzaak. Voor ons als kiezers is het lastiger om te beoordelen of een partij haar eigen principes volgt of dat ze simpelweg een deal heeft gesloten. Zijn ze nu akkoord met het plan omdat het verbeterd is, of vinden ze het nog steeds vreselijk? BBB heeft zelfs een motie van wantrouwen tegen het kabinet gesteund. Plotseling is het kabinet weer te vertrouwen?

Wat was het probleem eigenlijk met het belastingplan?
Kritiek op het belastingplan was dat het complex was, dat er sommige negatief geëvalueerde fiscale regelingen wel en andere niet verdwijnen. Kritiek op de miljoenennota was dat er meer belastingdruk is op werk en minder op vermogen. Het kabinet wil 350 miljoen euro uittrekken om de voorgenomen belastingverhogingen te verzachten. BBB vond dat veel te weinig. SGP wil juist lastenverlichting en geen lastenverhoging. JA21 is wat minder duidelijk. Die bezwaren vallen ineens weg?

We blijven dus aan het eind zitten met vragen. Mocht de opzet van de drie partijen slagen: wat is er dan gebeurd waardoor het Belastingplan acceptabel is? Net zoals de Tweede Kamer debatten openbaar zijn, zouden de gesprekken tussen het kabinet en oppositiepartijen over de inhoud van een akkoord in grote lijnen toegankelijk moeten zijn. Wat is er gebeurd waardoor het plan draaglijker is? Hoe kan dit verantwoord worden?

Is het gewoon een ruilhandel met het belastingplan als eerste slachtoffer? Dit lijkt een deal, maar is slecht voor de politiek.

Dit alles staat los van de vraag of de voorstellen van SGP, JA21 en BBB serieus zijn. Zijn het niet gewoon bewegingen richting profilering voor nieuwe verkiezingen? JA21 wil zich profileren met asiel, SGP met abortus en BBB met boeren en stikstof.