Partij zegt vertrouwen op in haar kiezers

Kan een partij het vertrouwen opzeggen in haar kiezers? Ik heb in mijn leven diverse keren op een verliezende partij gestemd. Zo stemde ik op Ad Melkert in de campagne met Pim Fortuyn. De Partij van de Arbeid heeft zich toen vernieuwd zonder mij als kiezer van zich te vervreemden. Bovendien: je stemt op een lijst, niet op een partij. Dit keer had ik op Jolande Sap gestemd. Ik zag een modern programma, dat in de crisis een duidelijke koers propageerde: duurzaamheid is een bepalend thema voor de toekomst en de flexibele maatschappij vraagt een modernisering van de arbeidsmarkt, zonder de zwakkeren aan hun lot over te laten.  Nu voel ik mij genept.

Ja, ik heb op de lijst met Jolande Sap gestemd wetend dat de partij nogal eens kwalijke methoden had gebruikt. Ik heb dus niet gestemd op het bestuur of op de commissie die de lijst samenstelde. Ik heb niet gestemd op die mensen die Dibi onder druk zetten om niet in het openbaar te vertellen dat hij wel partijleider wilde worden. Ik heb ook niet gestemd op de afdelingen van de partij, sterker: in Utrecht heb ik PvdA gestemd voor de gemeenteraadsverkiezingen. Nee, ik vond dat Sap met het lenteakkoord een ruk richting duurzaamheid had gegeven en in een week haar kans had gegrepen. Natuurlijk zou er nog wat gerepareerd moeten worden, maar daar stond iemand die realistisch was, haar nek uitstak en invloed wilde uitoefenen om haar stemmers niet teleur te stellen.

Na de verkiezingen was er uiteraard een moment dat Jolande Sap kon opstappen. Na zo'n verkiezingsnederlaag stap je op tenzij je het vertrouwen krijgt van je bestuur. Dat is geen geschreven regel, want Sap zit er zonder last of ruggespraak, maar het is niet onlogisch. Ik was er niet blij mee geweest, maar had dat wel kunnen begrijpen. De partij moet helpen om de fractie te voeden en scherp te houden. In plaats van het opstappen kwam er een commissie met Andree van Es. Of daar ook niet partijleden in zitten weet ik niet, maar ik hoopte dat die verder zou kijken dan alleen de acties van Sap of Halsema.

Nu heeft de partijtop het vertrouwen in Sap opgezegd. Eigenlijk heeft GroenLinks het vertrouwen in de kiezers opgezegd. Ze wil met haar leden en zonder de kiezers met een schone lei beginnen.

Als dat geen kiezersbedrog en amateurisme is, weet ik het niet meer.

P.S. Nu blijkt het de laatste daad van het partijbestuur te zijn geweest. Is dat democratisch? Snel de lijsttrekker nog eruit gooien en dan opstappen?

Zorgkosten geen probleem, solidariteit wel

In de jaren tachtig had ik eens een discussie over uitkeringen, waar ik mij nogal ongemakkelijk bij voelde. Het ging over mensen die profiteerden van een uitkering. Het was not done om die te controleren. Maar, zo dacht ik, wat nu als ze liever een uitkering hadden dan werk? Die gedachte was eigenlijk zo asociaal, dat maakte je niet populair. Uiteindelijk kwam er strengere controle, want mensen vonden het idee dat zij hard werkten voor anderen zo vervelend dat er grote politieke steun kwam voor strenger beleid. De stijgende kosten deden hun werk: wie wilde dan nog betalen voor profiteurs? Inmiddels is het zo streng dat iemand met kansen op een prima baan die past zonder pardon een slecht passende baan moet accepteren (met op de lange termijn de kans op stress, ziekte en werkloosheid).

Het gaat bij solidariteit niet om het helpen van profiteurs, maar het helpen van mensen zoals onszelf. Als die geholpen worden zoals wij geholpen willen worden als wij in zo'n situatie komen (en profiteurs niet), blijft er steun voor solidariteit.

Iedereen kan de pech hebben om werkloos te worden. Zelf wil je in die situatie ook graag geholpen worden, daarom is een solidair systeem prima. Maar je wilt niet bijstand geven aan iemand die niet net zoals jij zijn best doet om aan de slag te komen. Zou het systeem nog herkenbaar solidair zijn, dan wilde men niet zozeer streng zijn (je moet die baan in de kassen accepteren ook al heb je economie gestudeerd) als wel activerend (als blijkt dat je niet je best doet om aan de slag te gaan moeten we je een steuntje geven en zo nodig met hardere hand op weg helpen naar een baan waarin je wel tot je recht komt). 

De nieuwe discussie komt er aan en die discussie wordt gevoed door stijgende zorgkosten. Er is hele grote steun om mensen te helpen die zorg nodig hebben. En iedereen beseft dat het goed is om anderen te helpen omdat ze er dan op kunnen rekenen ook zelf te worden geholpen. Nee, ik heb het niet over zeldzame ziekten waarbij de behandelkosten hoog zijn. Ik heb het over de hoge zorgkosten om mensen door te behandelen tegen beter weten in.

De meeste mensen hebben gedurende hun leven wat zorgkosten en aan het einde stijgen deze kosten. Ze hebben dan een ziekte die dodelijk kan zijn en waar de behandelkosten voor oplopen. Als dat helpt zal iedereen tevreden zijn. Maar wat als het alleen het leven verlengt? Een bejaarde met uitgezaaide prostaatkanker kan dan nog met een agressieve kuur enkele maanden langer leven. Niemand wil over die kosten praten, maar ze zijn wel relevant.

Prof Polder schetste in de Elsevier een mooi dilemma: wat zou de patiënt met een ziekte die met een duur medicijn behandelbaar is geworden zelf kiezen? 125.000 voor een agressief medicijn of 100.000 op de rekening en van dat geld een mooie laatste reis maken? Het systeem is anoniem geworden en de keuze zal dus nooit opkomen. Terwijl de meeste mensen voor de mooie laatste reis zouden kiezen. Dat geldt ook voor kosten van teveel medicijnen (wat wil je: teveel medicijnen en die weggooien of het geld in het handje?), teveel onnodige onderzoeken? Of nog erger: dure behandelingen die de kwaliteit van het leven zo aantasten dat de doktoren er zelf niet voor zouden kiezen als het hen zou overkomen. En wat te denken van mensen die niet opkomen dagen als ze een afspraak hebben? Betalen we daarvoor?

Ook bij ziektekosten gaat het om solidariteit. We zijn bereid om te betalen omdat we het prettig vinden te weten dat wij die steun op onze beurt ook krijgen. Hodie mihi, cras tibi. Als het systeem irrationele keuzen ondersteunt en rationele keuzen uit de weg gaat zal de bereidheid om er financieel aan bij te dragen minder worden.

Nee, de kosten van de zorg zijn het probleem niet. Als het moet kan er in Nederland heel veel betaald worden! Maar die onnodige kosten, die irrationale kostenopjagers: als die niet worden aangepakt komt er ooit een plotselinge omslag. Dan zakt het draagvlak voor een solidaire zorg snel weg. Voor we doorslaan zouden we over die onnodig hoge kosten toch echt moeten praten.

P.S. Dat neemt niet weg dat we ook over kosten per gewonnen levensjaar moeten spreken. Binnenkort lezen we er hopelijk meer over.

Wat te doen aan slepende conflicten?

Onder duizend volwassenen ontstaan er jaarlijks tussen de 150 en 450 nieuwe juridische problemen. Dan blijkt ook nog dat bijna de helft van de problemen nooit wordt opgelost. Zo publiceerde het HiiL instituut in Den Haag. Het leidde tot debatten over toegang tot de rechter, meer duidelijkheid of andere systemen zoals geschillencommissies en mediation. Hoe is orde te brengen in die oplossingen?

Vrijdag woonde ik een brainstorm bij over de juridische problemen bij. De vraag was of je kunt komen tot beslismodellen om mensen te helpen inzicht te geven. Dan blijkt er een wereld voor je open te gaan. Er zijn namelijk hele verschillende zorgen. De kosten van het werk van rechters en het hele juridische apparaat zijn hoog en dan nog kan het apparaat niet alles aan. Dat leidt tot eerst de vraag naar goedkopere middelen om geschillen aan te pakken. Denk aan de Ondernemingskamer die inspiratie biedt voor een Medische kamer, een Familiekamer, een Mediakamer. Specialiseren, differentiëren, naar behoefte van de samenleving, de branche of het rechtsgebied. Daarnaast kun je denken aan geschillencommissies zoals die er zijn voor het consumentenrecht. Deze kamers zijn goedkoper, simpeler en met een lagere toegangsdrempel. (in de onderstaande tekening vak A goedkoper en toegankelijker maken).

Juridische transparantie

Volgende zorg is dat de wet vaak niet bekend is of dat er geen duidelijke norm is. Vergelijk het met de ontslagvergoedingen, waarbij iedereen vuistregels kent. Dat zorgt dat de verwachtingen niet ver uit elkaar liggen. (in de onderstaande tekening vak B en de pijl naar links: juridische duidelijkheid).

Machtsevenwicht terugbrengen

Maar ook werd er opgemerkt dat organisaties soms moedwillig lastig doen, tot aan gemeenten toe die Wajong-ers weigeren in te schrijven omdat die geld kosten. Er mist iets waardoor medewerkers van organisaties zich niet redelijk hoeven op te stellen, dat loont blijkbaar. In minder ernstige zaken zie je dat terug: de telecomaanbieder die zich niet redelijk hoeft op te stellen omdat het goedkoper is als veel mensen het conflict opgeven en het verder laten zitten. Hier helpt geen juridische verduidelijking, maar een machtsmiddel om individuen de kans te geven organisaties te dwingen. Denk aan de Wob die individuen macht geeft en leidt tot voorkomen dat er een beroep op hoeft te worden gedaan. Ook een goed toegankelijke laagdrempelige buurtrechter (de in 1838 afgeschafte vrederechter) past hier in. (Vak C en de pijl omhoog: dwingen tot redelijke opstelling)

Dan is er natuurlijk de vraag of je wel naar een rechter of vergelijkbaar moet: Stimuleer bemiddeling en alternatieve geschiloplossing.

Kunnen we nog wel omgaan met conflicten?

Ik kreeg een ongemakkelijk gevoel en moest denken aan een burgemeester die mij vertelde wat de eerste brief die hij kreeg zodra hij benoemd was. Dat ging helemaal niet over ingewikkelde conflicten, maar het sleepte wel. Het was een brief van een advocaat voor mensen die een probleem hadden met hun buren (overhangende takken): of de burgemeester dat maar snel wilde oplossen. Slepende conflicten zijn er ook omdat mensen niet meer de kunst verstaan om de zaak met elkaar in redelijkheid uit te praten. Je zou zelfs zo ver kunnen gaan dat de meeste ergernis over de gemeente gaat over burgers die zich eigenlijk aan elkaar ergeren: hondenpoep, zwerfvuil, foutparkeren en geluidsoverlast als de kleine voorbeelden waar veel ergernis over is. Veel conflicten lopen op door gebrekkige communicatie, misverstanden of het gevoel dat de ander weigert te luisteren. Mensen moeten ook weer leren om te gaan met kritiek. (Onderdeel 1 in het naastgetoonde model).

Geef mensen weer greep op conflicten
Een aardig pleidooi dat ik hoorde pakte het veel vergaander op: laat de mensen het zelf oplossen zoals de conflictmodule op Ebay. Zo leren mensen hoe ze conflicten zelf kunnen oplossen, zoals de buurtrechters en de rijdende rechter op TV ook een goede invloed hebben. Zo krijgen de mensen weer greep op hun eigen conflicten en hoeven ze de afhandeling niet uit te besteden aan een advocaat. Een heel ander probleem dan Wajong-ers die zich niet in de gemeente kunnen inschrijven of gebrekkige kennis over de rechten. 

Zo kwam ik tot een model, niet om te beslissen, maar om de oplossingen te structureren. Zo kan dus wat aanvankelijk een brei leek te worden met zeer veel verschillende strategieën en oplossingen, teruggebracht worden om de oplossingen te categoriseren.