donderdag 8 december 2011

Partijloze burgemeester?

De voorzitter van het Genootschap van burgemeesters heeft een ballonnetje opgelaten over de partijloze burgemeester. Van diverse kanten staan burgemeesters en nu ook zelfs politicoloog Krouwel klaar om dit idee de grond in te boren. Het college van B&W is nu eenmaal politiek. Burgers weten niet van welke partij een burgemeester is (Krouwel), de kleur is gewoon bekend (Janssen), lekker tegenstrijdig. Je moet politieke meningen niet verhullen, zo is hun idee. Daarmee wordt de aandacht afgeleid van het interessante punt dat Schneiders maakt. En nee, niet alle BM's hoeven direct hun lidmaatschap op te zeggen.

In het college heeft de burgemeester een andere functie dan de wethouders. Zo let de burgemeester op de juiste gevolgde procedures, hij is voorzitter van de raad en het college. Stapt het college op, dan neemt de BM waar voor het college. Verder is de burgemeester volgens de gemeentewet ook verantwoordelijk voor de kwaliteit van de procedures voor burgerparticipatie (artikel 170 Gemeentewet, weten raadsleden dat wel?). Daarmee kan de BM in conflict komen met een wethouder die als lijnverantwoordelijke inhoudelijk een inspraakproject trekt. Dan is het handig als niemand de indruk heeft dat de BM zich terughoudend opstelt om zijn eigen partijgenoot niet af te vallen. (lees mijn boekje de BM als hoeder van de democratie!) Het gaat immers niet om het hebben van een politieke mening, maar om loyaliteit vanwege een partijlidmaatschap uit te sluiten.

Het is duidelijk: de BM heeft een veel minder politieke functie dan de wethouders en die functie is bevestigd toen de Kamer koos voor de door de Kroon benoemde BM. Voor de wethouders zijn er onderhandelingen en ligt er een collegeakkoord. Voor de burgemeester moet de raad een gedragscode opstellen. (Welk raadslid weet dat eigenlijk? Artikel 69 Gemeentewet.)

Ik geloof niet dat er vaak een partijdigheid speelt, maar de schijn van partijdigheid komt zeker voor.

Kortom er is genoeg reden om burgemeester Schneiders (PvdA, nee die komen niet alleen voor zichzelf op) van Haarlem serieus te nemen. Hij heeft een interessante discussie opgestart die meer serieuze aandacht verdient.

P.S. Slechts 2% van de mensen is lid van een politieke partij. Alleen dat al is een reden om eens te kijken naar de partijloze BM.

maandag 5 december 2011

Crisis? Which crisis?!

De kranten staan vol over de eurocrisis, schuldencrisis en ook wel over het gebrek aan daadkracht van de Europese leiders om iets te doen. Pleidooien voor overdracht van bevoegdheden aan een Europese regering en daarmee samenhangend eurobonds om de zwakke landen te helpen aan geld te komen. Maar ondertussen is er een heel andere crisis aan de gang. Crisis in de democratie.

De crisis in de democratie is vrij veelomvattend. Bekijk de schuldencrisis en zie daar een pleidooi voor het optreden van technocraten. (mijn blog over technocraten) Ook overdracht van bevoegdheden aan Europese instituties geven blijk van een ergernis over de Europese democratieën. De democratie in Italië, Griekenland, Portugal en Spanje kan niet goed functioneren. Cliëntelisme, populisme, gebrek aan verantwoordelijkheid.

Maar ook in Nederland is het niet best gesteld. Kiezers zijn wispelturig en kunnen het ene moment vertrouwen geven aan partij A, het andere moment aan partij B. Na jarenlang er op hameren dat democratie niet meer is dan stemmen, stellen de mensen zich op als klanten van de politiek. Er is bovendien sprake van een 'dramademocratie'. (De burgers worden niet meer vertegenwoordigd, de media scheppen een beeld of voorstelling van de burger. De politici leggen zich daarbij neer. Zij acteren naar best vermogen in de reality soap die aldus ontstaat. (Elchardus))

Ik zou het willen vergelijken met bedrijven die moeten herstructureren omdat ze zonder maatregelen failliet gaan. Daarvoor zijn twee soorten ingrepen. Het eerste de roep om de Sterke Man (m/v). Dat komt neer op een snoeiharde bezuiniger aanstellen die de boel saneert. Veel verzet van werknemers, die eigenlijk wel weten dat er iets moet gebeuren is het gevolg. Er vallen ontslagen, er worden onderdelen failliet verklaard, verkocht en gezonde delen blijven over. Vaak succesvol, niet erg duurzaam en vaak kwetsbaar. Let wel: dit kan alleen omdat diep in hun hart de meerderheid van de mensen wel overtuigd is van de noodzaak van maatregelen, alleen er is verschil van mening over welke en men laat graag de verantwoordelijkheid aan anderen.

Een heel andere aanpak is die van overdracht aan het personeel en mensen via het concept van dynamic self governance in staat stellen gezamenlijk besluiten te nemen. Er is op dat punt veel mogelijk en er zijn hele goede resultaten mee bereikt. Het sluit aan bij een sluimerend onbehagen zoals je dat links en rechts ziet opkomen (Occupy èn de Tea Party in de VS, eigenlijk in de hele wereld).

De crisis in de democratie geeft aan dat er helemaal niet gekeken wordt naar deze tweede weg. Mensen kunnen heel veel zelf als ze gezamenlijk de verantwoordelijkheid krijgen en de kleine stukjes kennis en praktijkervaring kunnen combineren om tot betere beslissingen te komen.

We durven het niet te laten oplossen door de mensen zelf! Dat is de crisis: onze leiders geloven niet meer in de kracht van de democratie.

donderdag 1 december 2011

Landelijk draagvlak werven uit de mode?

De klassieke uitleg van het begrip dictator (nu eigenlijk technocraat) staat weer volop in de belangstelling. (Dictator (Latijn: degene die dicteert), een term die afkomstig is uit het republikeinse Rome, was oorspronkelijk een magistraat met vergaande bevoegdheden die in tijden van nood door de Senaat werd aangesteld voor een tijdelijke periode van 6 maanden, om orde op zaken te stellen.(wiki)) Tijdelijk, op basis van merites, rond aanwijsbaar probleem dat te groot was voor de Senaat om op te lossen. Kijk naar Griekenland en Italie.

Ik schreef al dat technocraten het land niet kunnen redden. Maar toen ik las dat politici draagvlak kunnen verwerven en dat dat het probleem van de technocraat zal zijn om populair genoeg te zijn voor die moeilijke maatregelen, krabde ik mij achter de oren. Politici zijn helemaal niet populair. Ze moeten belangen overstijgen en draagvlak verwerven, verbinden en laten zien dat ze luisteren. Dictators kunnen immers best populair worden. Draagvlak verwerven, dat kunnen ze niet.

Maar kunnen politici nog wel draagvlak verwerven?

Mensen die als politicus draagvlak verwierven kennen we wel in Nederland. Denk aan Albeda (akkoord van Wassenaar: loonmatiging voor banen), Lubbers (Nederland is ziek!), Kok (herziening van de WAO, eigenlijk een vervolg op Nederland is ziek). Maar zijn die er nog? Natuurlijk heeft Balkenende de normen en waarden geagendeerd, maar heeft hij draagvlak verworven voor ingrepen? Het is verdwenen.

Rutte probeert deals te sluiten met de oppositie, maar probeert hij draagvlak te verwerven om harde ingrepen te kunnen doen om de waarden van Europese Unie te behouden? Probeert Kamp draagvlak te verwerven voor het langer doorwerken? Het gaat veel indirecter. Door het laten doen van onderzoeken over groeiende kosten, die te publiceren en zo de media langzaam op te laten schuiven, worden beleidsmaatregelen voorbereid. Er wordt geen draagvlak verworven met een goed debat over waarom er iets moet gebeuren, maar er wordt geduwd en getrokken tot iedereen denkt dat het wel onvermijdelijk zal zijn. Kijk naar het langer doorwerken: dat is toch geen debat? Dat is een show om de FNV het laatste zetje richting de afgrond te geven.

Ik ga bijna pleiten voor staatscommissies: een voor de toekomst van Europa, een voor de vergrijzing, een voor de volkshuisvesting en een voor de financiële stabiliteit. En vraag die commissies dan uitdrukkelijk een debat met de samenleving te organiseren. Ja, ik doe het: op naar 4 staatscommissies om echt te debatteren en draagvlak te verwerven.