Terug in de middeleeuwen, op naar de renaissance

Het eerste hoofdstuk van Herfsttij der middeleeuwen heet 's Levens felheid. De grote verschillen tussen arm en rijk, het enthousiasme als iemand onthoofd zou worden, de schandpaal en hoe mensen woedend konden worden ook al was er mager bewijs. Huizinga noemt het de ontvankelijkheid van het gemoed, vatbaarheid voor tranen en geestelijkheid en prikkelbaarheid. Was een koning dood, dan waren mensen uitzinnig van verdriet, ook al hadden ze de koning nooit ontmoet of uit de verte gezien. 

Een blik  op de sociale media en je ziet die behoefte aan verheerlijking of demonisering weer terug van nooit weggeweest

Ik waan mij dus wel eens terug in de middeleeuwen. 

Als ik de beelden uit de VS zie met mensen die naar het stembureau optrekken vanwege woede over een nooit bewezen fraude, de woede als mensen hun koning beledigen, de beelden van het leven extreem rijken dat zo ver van de gewone wereld afstaat, 

Dan hoop ik op de Renaissance in de VS

Oeps, was de overgang van Middeleeuwen naar Renaissance niet ook vol van conflicten? Lees hier

Nu leren van de VS en Trump

Als we iets van huidige situatie de VS willen leren, dan wordt het hoog tijd het advies van de Raad voor maatschappelijke ontwikkeling uit 2007 opnieuw aandacht te geven. Het heette "Vormen van democratie" en ging in op het moeilijk grijpbare bevorderen van de houding van burgers ten opzichte van democratie. Het ging dus eens niet over de gekozen burgemeester, de verkiezing van de Eerste Kamer of referenda. Democratische gezindheid moeten burgers niet alleen leren, ze moeten ook de kans krijgen om deze democratische gezindheid te praktiseren. 

In 2007 beval de RMO aan om meer mogelijkheden te creëren om democratische gezindheid te oefenen en tot uitdrukking te brengen – op de school van de kinderen, in de buurt of op het werk. Er is best wel wat gebeurd. Maar zijn alle burgers bereikt?? Ik geloof het niet. 

De kwetsbare democratie
In de VS zien we opnieuw hoe kwetsbaar de democratie is. Ons gedrag is namelijk niet automatisch democratisch. We kunnen dan kijken naar Texas waar Trumpgezinde demonstranten een campagnebus van de Democraten stopten. Een incident? In Friesland deden de blokkeerfriezen net zo iets. Alleen in de VS tweette de president ook nog “I Love Texas” bij een bericht over de blokkade. 

Democratie vergt onderhoud, want democratie is kwetsbaar. Ja, het was erg Amerikaans dat gewapende burgers naar een stembureau gingen om te intimideren. Op sommige plaatsen eisen Trump-aanhangers dat het tellen van de stemmen gestopt wordt, elders eisen ze juist dat het doorgaat. In meerdere plaatsen was de sfeer grimmig. Demonstranten probeerden er op verschillende manieren de vrijwilligers en ambtenaren te intimideren. Je verwacht het niet in Nederland. Maar vaak springen er ideeën over van “The most democratic country in the world”, zoals ik jaren gelden een Amerikaan zijn land hoorde noemen. Je verwacht wel meer niet, wat vreemd genoeg gebeurt.  

Toch gingen de meest recente adviezen altijd weer over de verkiezingen, de burgemeester, de rol van de Koning, de formatie en het correctief referendum. Peanuts vergeleken bij de moeilijke opdracht waar we voor staan. In mijn reactie op de commissie die adviseerde over het democratisch stelsel refereerde ik er al aan: we kunnen praten over de verkiezingen voor de Tweeede Kamer maar het is erg lastig om met je buren afspraken te maken over het onderhoud van je woning en bijvoorbeeld te besluiten een gezamenlijke entree op te fleuren. Dat is democratie: samen afspraken kunnen maken over het collectief, accepteren dat meningen verschillen. Samen controleren of het goed uitgevoerd is, en samen bespreken wat er anders had gekund en had gemoeten. Luisteren, serieus nemen, overleggen en er samen uit komen. 

Ik zie de experimenten in gemeenten, helaas vooral met wat oudere gemotiveerde insprekers, maar soms lukt het beter iedereen te bereiken. Ik was bijvoorbeeld zelf blij  met discussies over bezuinigingen in Culemborg: online met een nieuw ander publiek. Er zijn meer voorbeelden. Ook op scholen. Houd dat vol! Werk aan democratische gezindheid! 

https://www.raadrvs.nl/binaries/raadrvs/documenten/publicaties/2007/09/01/vormen-van-democratie/Vormen_van_democratie.pdf

Slechte discussie verdrijft goede discussie op internet

 

Gisteren in de Vooravond zag ik opnieuw de video van Angela Markel.  Taal is de voorloper van handelen zegt Merkel. "Let op taalgebruik. Want taal is voorloper van het handelen. Eens de taal de verkeerde kant is opgegaan, gaat ook het handelen zeer snel de verkeerde kant op. En dan is ook het geweld niet meer veraf. Zorgzaam omgaan met taal is door de digitalisering en de sociale media niet bepaald eenvoudiger geworden. Toch moet men net daarom ook zeer voorzichtig omgaan met woorden." (Het is al wat ouder, uit september)

Op TV was iedereen natuurlijk vol bewondering voor Merkel en Frits Spits voegde er aan toe dat mooie woorden een goede tegenhanger zijn van de lelijke scheldpartijen die je kunt krijgen na een post op social media die mensen niet zint. 

Spits zit er volledig naast. 

Hij negeert de Wet van Albeda over discussie "Slechte internetdiscussie verdrijft goede discussie". 

Ga maar na. Je probeert op internet een goede discussie te voeren. Dat lukt in eerste instantie ook. Maar iemand gaat schelden, negeert feiten, beledigt iedereen. Wat doe je? Je vertrekt omdat je wel wat beters te doen hebt. In de werkelijke wereld zou een voorzitter allang een microfoon hebben uitgezet of de aanwezigen bij de discussie herkennen de persoon en kijken hem met de nek aan daarna. Andere start: je komt in een discussie terecht met scheldpartijen en feiten doen er niet toe. Wat doe je? Je hebt wel wat beters te doen. Degene die beledigt en scheld heeft juist altijd succes! Het eind is altijd de stijl van beledigingen. 

Overigens kun je daar aan toe voegen: woede overvleugelt alle emotie. Kijk naar wat geretweet of opnieuw gedeeld wordt op Facebook. Het is onderzocht: woede wordt vaker gedeeld. Om het in corona-termen te beschrijven: woede is besmettelijker dan vreugde. De kans dat woede (rood) gedeeld wordt is groter dan vreugde (groen), verdriet (blauw) of afschuw (zwart). Dat zal ook wel evolutionair bepaald zijn. Bij discussies in de werkelijke wereld zou je bij woede eerder proberen om iemand even te laten kalmeren.  

Droevig nieuws: slechte discussie verdrijft goede discussie. Woede is besmettelijk. En dit alles gaat hard op Facebook. 

Vroeger moesten mensen leren vergaderen. Daarom moet je bij vergaderingen eerst allemaal je wapens inleveren. Later leerden we ons te beheersen. Wie dat niet kon werd uitgesloten. Misschien moeten we nog leren om ons te beheersen. YouTube en Facebook hebben wat te doen. 

Hier de woorden van Angela Merkel