Lockdown en sociale controle

Er wordt veel geklaagd over onze intelligente lockdown. Dat is begrijpelijk, want we voelen ons allemaal beperkt in wat we kunnen doen. We zoeken bovendien een zondebok: wie kunnen we verantwoordelijk stellen? Mijn vraag is nu: waar zullen we het meeste over klagen? Wat zit ons het meeste dwars? Klagen we misschien toch het meest over de ander?

Er zijn tal van gegadigden. China: de kraamkamer van het virus. Autoritaire leiders die de crisis aangrijpen om meer af te dwingen. Trump die te weinig doet, maar wel veel zegt: tot aan inspuiten met desinfectant toe. Rutte die de kappers het brood uit de mond neemt. Van Dissel die traag reageerde en Rutte adviseert om ondernemers te knevelen. Hoekstra die de KLM veel meer geld toeschuift dan de culturele sector. Jongeren die corona-partys houden en zich niets aantrekken van de lockdown. Mensen die te dichtbij komen en zich niet genoeg houden aan de aanbeveling van anderhalve meterafstand. Mensen die klagen over het te dichtbij komen. Ik denk dat het elkaar onderling aanspreken ons het meeste dwars zit. Dat raakt ons echt. (Totdat je ondernemer bent en failliet gaat, dat raakt je natuurlijk enorm)

Leve de autoritaire leider?

Wat we in Nederland zien is dat een autoritaire leider fijner is om over te klagen dan een leider als Rutte die een beroep doet op de samenleving. De lichte drang is veel disciplinerender dan de herkenbare autoritaire dwang. Je legt je neer bij autoritaire dwang en denkt er over wat je wilt.

Bij de lichte drang is het moeilijker om te blijven denken wat je wilt. Je omgeving heeft immers ook gedachten over de lockdown. Als je je er over beklaagt, staat je omgeving klaar om je te bekritiseren. Het is simpeler als een agent je op de vingers tikt, dat is nu eenmaal zijn werk. Je bent het er niet mee eens, maar je gaat er in mee. Maar de buurvrouw die zegt dat ze verdriet heeft dat jij je niet aan de anderhalve meter afstand houdt werkt op je gemoed. Zo bespiegelt Gerko Tempelman in Trouw, die bang is dat kritiek op overheidsbeleid taboe is en na de crisis de volgzaamheid groter maakt. 

Maar is de autoritaire dwang dan beter? 

Nee!

Vrijheid begrensd door de vrijheid van de ander

Op Facebook wemelt het van kritiek op Rutte en de semi-lockdown (steun is er ook, maar minder zichtbaar). Het is niet alleen toegestaan om kritiek te uiten, je vindt gelijkgestemden. Er is niets dat je denken beperkt. Hoogstens moet je leren om je niet teveel te laten meeslepen. Bovendien weten leiders in democratische landen dat er nu veel steun is, maar dat in het parlement wel verantwoording afgelegd wordt. Politici wijzen je op wat er niet goed ging, op details waar ik mij aan erger, maar ook op daadwerkelijk grote fouten. Nu is de steun voor Rutte groot, maar blijft dat zo?

Het mooie van democratie is nog altijd dat het een middel is om leiders zonder geweld weg te stemmen. Leiders die gefaald hebben, maar ook leiders die hun waarde hebben gehad en waar mensen de prioriteiten niet meer mee delen.

Is die sociale druk en dat werken op je gemoed dan niet erg? We hebben met elkaar te maken en we denken niet allemaal hetzelfde. De vrijheid die je hebt en neemt mag niet leiden tot de onvrijheid van de ander. Maar op dit moment is daar verschil van mening over. De een voelt zich onvrij doordat mensen hem aanspreken op de anderhalve meter. Hij wijst op het geringe aantal doden: mag dat een argument zijn om iedereen te beperken met grote economische schade tot gevolg? De ander voelt zich onvrij omdat hij niet kan winkelen zonder in gevaar gebracht te worden. Hij wijst op overbelaste intensive cares en mogelijk zijn oude vader en moeder die verzorgd wordt. Hoeveel moeite is het om anderhalve meter afstand te houden om je medemensen te beschermen?

Ergerlijk maar niet erg

Het is leerzaam dat we merken dat we niet hetzelfde idee hebben, dat we afhankelijk zijn van de medewerking van anderen. Ja, dat is ergerlijk. Nee dat is niet erg.

Er zijn boeken volgeschreven over de voor- en de nadelen van sociale controle. Een corona-crisis benadrukt de voor- én de nadelen van sociale controle. Ik zou zeggen: prima! We zijn een samenleving en herontdekken waar we elkaar steunen en dwars zitten. 

De uitdaging is respect voor elkaar te houden. Dat wil er helaas nogal eens bij inschieten.

Zes voorspellingen voor na de corona-crisis

Wat gaat er gebeuren als we uit de corona-crisis komen? De vorige bijdrage schreef ik over de gedachten van mensen voor de wereld na corona. Dat houdt dan vaak in dat na de crisis moet gebeuren wat ze voor de crisis al riepen. 

Klimaat, zorg geen markt, meer geld naar de zorg, minder vliegen, het leger weer op volle sterkte brengen, grensbewaking invoeren, tegenhouden van vluchtelingen of juist niet: solidariteit herontdekken en ruimte geven. Wensen zijn de vaders van vele gedachten. Wat zou er wel gebeuren? 

In de wereld is feitelijk een systeem van evenwichten. Dat kunnen hele stevige evenwichten zijn en minder stevige. Als er een schok komt blijft dat kaartenhuis niet staan, terwijl die stevige presse papier gewoon blijft liggen.

1. Fysieke winkels verzwakken. Hoewel mensen nu snakken naar ontmoeting, geloof ik bijvoorbeeld niet dat fysieke winkels zich volledig herstellen. Die stonden zwak tegenover online bestellen en dat gaat nu nog moeilijker worden.
2. Geopolitiek wordt belangrijker. Geopolitiek was in opkomst, paste grootmacht China goed en deed het ook bij de Amerikaanse kiezers goed. Dat blijft dan ook gewoon. De globalisering had zijn grenzen behaald en was minder sterk dan in de jaren 10. Die globalisering zal dus een knauw krijgen.
3. De kloof tussen arm en rijk wordt niet kleiner. Wordt de kloof tussen arm en rijk niet kleiner na alle constateringen dat juist die slecht betaalde baantjes zo van vitaal belang zijn? Ik geloof er niets van. De kracht van de arbeiders in die sectoren neemt hoogstens toe omdat de globalisering vermindert. Maar de verzwakking die was ingezet door slechte zelforganisatie in vakbonden is niet ongedaan gemaakt.
4. Het klimaat krijgt meer prioriteit. Ik denk het tenminste wel. Om twee redenen. De eerste is net als bij de andere trends: rekening houden met het klimaat was al in opkomst. Bovendien kan het zijn dat we ons meer realiseren dat we voorbereid moeten zijn op risico's. Het gaat ook mooi samen met de opbouw van de economie.
5. De positie van kranten verzwakt verder. De sociale media geven direct antwoord op vragen ook al zijn dat de verkeerde antwoorden. Iemand die al zijn nieuws van Facebook haalt wordt snel bediend ook al zijn het complottheorieën. Mensen die geïnteresseerd zijn in overvallen door Marokkanen, krijgen geen andere overvallen te zien, die passen niet in het beeld. Dat was al aan het gebeuren en wordt sterker nu mensen thuis zitten. Jammer, ik zou het graag anders zien, maar er is geen reden om aan te nemen dat de krant met gedegener onderzoek het beter zou doen.
6. Vrouwen dringen verder door tot de top. Dit is al jaren aan de gang. Vrouwen zijn steeds beter opgeleid, de ambitie neemt toe. Bovendien waren er aansprekende leiders tijdens deze corona-crisis. 
7. De aandacht voor mijn blog gaat niet groeien. Ondanks de afkalving van kranten en de groei naar sociale media. Je moet vechten om aandacht en dan scoort het om vergaande uitspraken te doen. Jort Kelder stelt dat de economische schade het waard niet is om ‘te dikke 80-plussers die gerookt hebben’ te redden tijdens deze crisis'. Ja, daar kijkt iedereen naar en reageert iedereen op. Het is een raadsel waarom Marianne Zwagerman serieus genomen wordt, maar niet waarom ze aandacht krijgt.

We zullen zien. Wie vult mij aan? In de tussentijd hoop ik dat jullie gezond blijven en de nuance blijven zoeken.

P.S. En ja, de aanvullingen komen:

Aanvullingen: cultuursector krijgt grote klap, althans alles dat overdekt & grootschalig is, mobiliteit verandert (OV is te druk, we gaan meer fietsen in de stad), luchtvaart halveert (personen), minder consumptie (want minder funshoppen), boost e-health & e-learning etc.

— christiaan holland (@christiaanholla) May 1, 2020

Zie in mijn omgeving de waardering voor lokale vakman/vrouw groeien. Gecombineerd met dat we meer vanuit huis zullen blijven werken dan voorheen, biedt dat kansen voor fysieke winkels die kwaliteit of een persoonlijk verhaal bieden.

— Peter Hulsen (@Peter_Hulsen) May 1, 2020

Herdefiniëring van wat we vitale sectoren, producten en diensten vinden, meer thuiswerken, dus minder transport, uitdieping van wat we (on)acceptabele risico’s als samenleving vinden.

— Jan Luuk de Ridder (@JanLuukdeRidder) May 3, 2020

Ik vermoed dat online bijeenkomsten / workshops meer onderdeel worden van het normaal. Vooral de mogelijkheid om ook online deel te nemen naast het fysieke erbij zijn. Veel bedrijven hebben ook ontdekt dat gratis webinars lokkers zijn voor hun diensten en producten.

— Maarten Rector (@Maarten_Rector) May 7, 2020

Een crisis is een kans?

Het is gevaarlijk om te schrijven over wat er na de corona-crisis in de wereld moet gebeuren. Ik zie namelijk veel mensen die menen te moeten opmerken dat alles anders moet. Een crisis is een kans! Maar helaas: dat houdt dan vaak in dat na de crisis moet gebeuren wat ze voor de crisis al riepen. Klimaat, zorg geen markt, meer geld naar de zorg, het leger weer op volle sterkte brengen, grensbewaking invoeren, tegenhouden van vluchtelingen of juist niet. Meer Europa omdat we zien dat de landen zo verbonden zijn, of juist minder nu we zien dat de landen eigen land eerst roepen. Ik hoor bijvoorbeeld bij de mensen die de ziektekostenverzekering van de VS gevaarlijk vond, dat roep ik nu dus nog. Ik ben dus zelf niet erg veranderd door de crisis.

Wat blijft na een ramp?

Als je huis in brand staat neem je je van alles voor, maar uiteindelijk komt het er op neer dat je het rieten dak liever vervangt door dakpannen, het belang van een goede verzekering opnieuw wordt vastgesteld en de eerste tijd je wat voorzichtiger bent met vuur. De kwetsbaarheid voor brand leidt tot ingrepen. Maar het is niet zo dat als je de brandweer bevoegdheden geeft, je besluit dat die bevoegdheden ook na de brand in stand moeten blijven. Of dat je brandweerman wordt in plaats van consultant. 

Welke kans moet er dan gepakt worden?

Wat moet er dan veranderen? Geen handel meer met China? Dat is economisch een zware slag voor beide landen. Het kan. Dat zal hoop ik niet gebeuren. Hoogstens moet er een andere definitie komen van wat je in eigen land beschikbaar moet hebben. Wel de productie van vaccins, niet de productie van kinderspeelgoed, telefoons en webcams. Meer IC bedden permanent klaar hebben? Dat is te duur. Liever een plan om snel te kunnen opschalen. In de VS werd niet wc-papier gehamsterd, maar wapens. Dat was voor velen een goede voorbereiding op een crisis. Dus ook op de volgende crisis. Meer geld naar de zorg? Dat gebeurt al jaren. En let eens op hoe weinig geld we na de crisis nog over hebben....

Meer online vergaderen? Lijkt me een mooie, maar wat zal ik blij zijn als ik weer mensen om me heen heb bij vergaderingen en hun lichaamstaal beter zie. We hebben ook het online lesgeven ontdekt, dat zou ik graag meer gecombineerd zien worden met het klassikaal onderwijs. Wat de discipline bij de kinderen is bij klassikaal werken een stuk groter.

Eerst eens worden over wat belangrijk is

Wat je na een ramp wel kan doen is nadenken over wat voor jou belangrijk is en wat je lief is. Daar zijn we het in Nederland nog niet allemaal over eens. Was dat onze welvaart en Nederland als internationaal handelsland? Was dat onze internationale oriëntatie en de bereidheid andere landen te helpen? Of was dat onze solidariteit in buurten en dorpen? Was het belangrijkste een onwrikbaar geloof in God of juist een liberale samenleving waarin individu en collectief in evenwicht is? Iedereen heeft toch een ander beeld. Strijd tegen het eenzaamheidsvirus slaat denk ik wel aan bij iedereen, maar al snel daarna beginnen de verschillen te komen. 

Daarom ben ik er meer voor het eens te worden over wat de belangrijkste waarden zijn. Vervolgens is het nog lastig om daar conclusies uit te trekken.

Moeten we bijvoorbeeld ons land isoleren om te voorkomen dat er ooit een virus inkomt (onkwetsbaar worden), of moeten we juist samen werken om sneller elkaar te informeren en sneller op te kunnen schalen (leren en de volgende ramp beter kunnen aanpakken). Wil je leren om de volgende keer beter en sneller te kunnen reageren? Of wil je weg van risico's en neem je de economische en culturele schade die daarbij hoort voor lief?

Wil je leren om beter te kunnen reageren, dan kun je meer aandacht geven aan de obesogene omgeving (overgewicht is een kwetsbare factor bij virussen), het samenleven met elkaar, je buren kennen en een beetje op hen letten. 

Maar ik vrees dat ik ook dat al voor de crisis vond.