Hein Albeda

woensdag 3 september 2025

SP: Onbetaalbaar maar met de vinger op zere plekken

"Daarom verhogen wij de lonen en het sociaal minimum, verhogen we de belastingen op de grootste vermogens en winsten en voeren we een sociaal maximum in. Met een miljonairstaks van vijf procent voor vermogens boven de vijf miljoen euro, kunnen we 12,5 miljard euro in onze samenleving investeren. Daarnaast voeren wij een vermogensplafond in voor vermogens boven de 50 miljoen euro". De toon is gezet. Het programma van de SP is onvervalst links.

Het taalgebruik is helder èn provocerend. Net als de PVV is het taalgebruik bedoeld om mensen boos te maken en in te stemmen met de maatregelen. “Tegelijkertijd hebben aandeelhouders, vastgoedbezitters en villabewoners wél cadeautjes gekregen. Zoals belastingkortingen op aandelen en vermogen en de verruiming van de hypotheekrenteaftrek voor villabezitters”. Het doet denken aan de sigarenrokende schuldige kapitalist en de arme onschuldige arbeider.

SP rekent zich rijk
Met het geld van miljonairs rekent de SP zich rijk: “Met een miljonairstaks van vijf procent voor vermogens boven de vijf miljoen euro, kunnen we 12,5 miljard euro in onze samenleving investeren” Klinkt simpel, maar dan moeten er tegelijkertijd wel heel wat wijzigingen in ons financiële systeem komen om de enorme kapitaalvlucht tegen te gaan. Ooit schreef ik eens een blogje over het maximaal vermogen en de gevolgen, daar verwijs ik naar als het gaat om het vermogensplafond van 50 miljoen. Onbedoeld gevolg is dat de belastinginkomsten op vermogen boven de grens van 50 miljoen daalt naar nul. Deze oplossing maakt dat de armen niet geholpen zijn. Overigens voert de SP wel een vertrekbelasting in. “Voor de superrijken die (...) met de buit vertrekken, voeren we een vertrekbelasting in”.

Asielbeleid en migratie: streng zonder de populistische prietpraat van PVV
Om menswaardige opvang te bieden en tegelijkertijd grip te hebben op integratie binnen onze samenleving, streven we naar een migratiesaldo van 40 duizend per jaar. Dat doet de SP met snelle procedures, opvang in de regio, aanpak van de sectoren waarin deze arbeidsmigranten werken en vluchtelingen eerlijk verdelen in Europa. De SP wijkt hier niet sterk af van andere partijen, maar geeft meer aandacht aan de misstanden bij arbeidsmigranten. Net als bij veel andere partijen is er een pleidooi voor kleinschalige asielopvang. De aandacht voor Europese maatregelen is wat geringer.

Veiligheid en defensie
De SP gaat niet mee met de inspanningen om het defensiebudget op 3,5% te brengen, door SP de 5%-norm genoemd en negerend dat er van de 5% 1,5% naar infrastructuur gaat. De SP is niet naïef pacifistisch. De partij wil wel een krijgsmacht die in staat is het eigen grondgebied te verdedigen en in staat is op basis van VN-mandaat bondgenoten te verdedigen en vredestaken uit te voeren. Daarbij zet de SP in op Europese samenwerking. “Gezamenlijk zijn de Europese NAVO-landen een militaire grootmacht. Zo hebben we bijvoorbeeld veel hogere defensie-uitgaven en een groter leger dan omringende landen, zoals Rusland.” Bovendien wil de SP niet uit de NAVO stappen maar werken aan een Europese veiligheidsarchitectuur waar de NAVO onderdeel van wordt, zodat de NAVO kan worden opgeheven. Daarmee plaatst de SP zich zeker niet buiten de discussies over defensie.

Werk met hogere minimumlonen
Met “Werken moet lonen, belasting moet omlaag” lijken we even in het programma van VVD en CDA terecht te komen, maar als je verder leest ziet het er heel anders uit. Door het minimumloon te verhogen en het minimumjeugdloon af te schaffen zorgen we ervoor dat iedereen die werkt een inkomen krijgt waar je goed van kunt leven”. “Ook de AOW verhogen we hiermee, zodat iedereen een goede oude dag tegemoet kan zien”. “Ook verlagen we de btw op basisproducten". Alleen die miljonairsbelasting levert echt niet genoeg op. Dure teksten die nog betaalbaar gemaakt moeten worden. Ik zie niet hoe ze dat met de belastingverlaging kunnen combineren.

Zorg: zonder markt goedkoper?
Bij zorg staat er netjes meteen een betaling bij: “We schaffen het eigen risico af en maken de zorgpremie inkomensafhankelijk”. Ook de SP zet in op preventie om kosten te voorkomen. De SP zal niet in een regering komen, maar de plannen zijn wel degelijker dan de plannen van de PVV. Beiden zullen hun programma niet laten doorrekenen door het CPB, maar een eerste blik levert op dat de SP beter heeft nagedacht dan de momenteel grootste partij de PVV. Toch rekent de SP zich behoorlijk rijk. “We organiseren de zorg samen, zonder markt. Zo garanderen we goede kwaliteit en wordt het goedkoper”. Het staat er wat makkelijk, maar zonder markt goede kwaliteit en goedkopere zorg is nog nooit gelukt. “Er komt een nationaal zorgfonds, waarin ook de tandarts, de fysiotherapeut en de ggz zijn opgenomen”. In een klein zinnetje worden de kosten met miljarden verhoogd. Afschaffen van het eigen risico en toevoegen van de tandarts kost al meer dan 10 miljard per jaar.

En de SP heeft rond de zorg wel een punt. “Toch zijn vaak de wijken van de werkende klasse,de mensen die hun inkomen verdienen uit arbeid, uitkering, of pensioen, waar kil bezuinigd wordt op voorzieningen. Terwijl juist hier meer mensen wonen met zwaar werk, onregelmatige uren en andere systemische oorzaken van gezondheidsproblemen”. Die aandacht voor de omstandigheden en de wens om dat te veranderen zijn typisch links, terwijl rechts het negeert. De vraag is of iemand de oplossing heeft, maar de SP weet wel waar het om gaat. Alle partijen pleiten voor gezonde wijken, maar op links (ook bij GL/PvdA) is veel meer aandacht voor de concentratie van problemen en het systeem dat als consequentie deze concentratie veroorzaakt.

Wonen
Ook de kosten van wonen zijn niet goed gedekt. “Wij bouwen één miljoen betaalbare huurwoningen, bevriezen de huren en geven bewoners weer zeggenschap over hun huis en hun buurt”. Wel is de SP hier voorzichtiger dan de PVV die de huren 10% verlaagt. Ook schaft de SP de hypotheekrenteaftrek af, want de PVV niet doet. Er komen meer wooncoöperaties van de mensen zelf. Dat zal er zeker toe kunnen leiden dat er meer op de kosten gelet wordt. De SP let meer op een totale verandering van het systeem en de beloften lopen daar op vooruit, terwijl we weten dat het allemaal in de Europa samenwerking niet kan en de resultaten waarschijnlijk zullen uitblijven.

Economie: investeren om te groeien
Net als andere partijen heeft de SP extra aandacht voor het investeren in cruciale infrastructuur, volkshuisvesting, onderwijs en innovatie. De SP wil wel meer de regie in eigen hand nemen en is daarmee een spiegelbeeld van de VVD die juist denkt dat groei mogelijk is als je ondernemers meer vrijheid geeft. De blik op de economie blijft ook Nederlands in plaats van Europees, behouden van Tata Steel staat prominent aangegeven. En hoe wil je dit als Nederland bekijken: “Onze industrie en medicijn- en voedselproductie zijn onmisbaar. In ruil voor het steunen van cruciale sectoren krijgen wij zeggenschap”. Ik vrees dat veel maatregelen de groei van de economie in de weg zitten. Maximeer de prijzen voor basisproducten: klinkt leuk en heeft al veel landen in de problemen gebracht. Maar het is nu eenmaal een Socialistische Partij, dus had ik niet anders verwacht.

Waar ze wel de markt accepteren hebben ze meteen een punt: “Op dit moment zorgt steeds verdere concentratie van marktmacht in handen van een paar grote spelers en digitale platforms ervoor dat innovatie wordt tegengehouden”. Interessant (ik zag het niet bij GroenLinks-PvdA) is het pleidooi voor een Nationale Spaar- en Betaalbank, "een publieke bank waar ons spaargeld en betaalverkeer veilig zijn en waar niet met ons geld wordt gespeculeerd". Dat had de Volksbank, nu ASN kunnen zijn.

De SP heeft overduidelijk visie op de economie, ook al is het idee dat de overheid altijd beter kiest dan de markt. Deze vond ik ook vermeldenswaard “met een Innovatiewet zetten we in op onderzoek, onderwijs en vakopleidingen, AI, automatisering en robotisering voor zwaar en repeterend werk. Zo verhogen we de arbeidsproductiviteit en stappen we op de sneltrein naar de economie van de toekomst”.

De SP toont zich in taalgebruik nogal eens populistisch maar het programma is breed, er is overal over nagedacht. Het is wel typerend socialistisch en onbetaalbaar, maar er staan zeker zaken in die de aandacht vestigen op wat fout gaat in de huidige samenleving.

Mijn (niet onpartijdige) besprekingen:
Programma PVV: hier: Geen ambitie om Nederland te veranderen
Programma CDA: hier Management by speech
Programma GL PvdA: hier Solidair maar waar is de wederkerigheid?
Programma D66: hier Ondernemend, progressief liberaal en technocratisch
Programma VVD: hier Is de VVD nog een volkspartij?
Programma SP: hier. Onbetaalbaar, maar met de vinger op zere plekken
Programma PvdD: hier. Fundamenteel, maar met veel verboden en duur
Programma ChristenUnie: hier. Geen polarisatie en vol aandacht voor zorg en klimaat
Programma Volt: hier Kan Volt wel op tegen de machtsspelletjes
Programma SGP: hier SGP met de bijbel als kompas

Kan Volt wel op tegen de machtsspelletjes van Duitsland en Frankrijk?

Volt komt met een idealistisch en goed uitgewerkt programma dat zich richt op de lange termijn en de grote transities van deze tijd: klimaat, digitalisering, ongelijkheid en Europese samenwerking. De partij weet zich te profileren als een frisse, progressieve en pro-Europese beweging. Het programma zet zeker de toon voor een principieel debat.

Volt kiest resoluut voor een sterke Europese aanpak, of het nu gaat om defensie, migratie, energie of digitale soevereiniteit. Opvallend zijn de plannen voor een Europees leger, een Europese Energie-unie en “Silicon Europa”. Dat is geen zet in de huidige geopolitiek onzekere wereld sinds Trump of de inval in Oekraine, maar sinds de oprichting een consequente centrale keuze.

Nieuwe ideeën
Volt benadrukt te zijn voor “frisse energie, nieuwe ideeën”. Als je jezelf zo profileert wek je bij mij verwachtingen. Want het basisinkomen, LHBTIQ+-rechten, koloniaal herstel en een sterke sociale basis zijn bekende progressieve ideeën. Toch staan er wel wat zaken in die creatief en nieuw zijn. Ik ben het niet met alles eens, maar het is zeker fris en nieuw:

- het aantal zetels in de Tweede Kamer uitbreiden van 150 naar 250 om de wetgevende en controlerende taak te versterken én de volksvertegenwoordiging te verbeteren
- Volt introduceert een permanent burgerberaad (niet alleen tijdelijk), waarin burgers structureel invloed hebben op besluitvorming
- de oprichting van een Europees durfkapitaalfonds om duurzaam ondernemerschap te stimuleren, met de ambitie van een soort “Silicon Valley in Europa
- een (symbolisch) Europees staatshoofd, een Europese premier en sterkere EU-instellingen

Anders dan D66 met de vergaande Europese blik
Volt wordt vaak vergeleken met D66, maar de Europese blik is echt anders. Zo is Volt voor Klimaatneutraliteit in 2040 binnen de EU in plaats van binnen Nederland en is Volt uitgesproken voor een Europees leger en een Europese Silicon Valley. Leuk vond ik de Europese blik op zorg. “Volt pleit voor transparantie in de zorgstelsels van de EU. Zorgaanbieders dienen inzicht te geven in de kwaliteit, doelmatigheid en toegankelijkheid van zorg. Zo bevorderen we onderlinge leerprocessen, versterken we de positie van patiënten en burgers en bieden we de aanbodzijde daartoe de beste kansen”.

Maar de machtsspelletjes?
Het roept wel de vraag op of Volt oog heeft voor de Duitse en Franse geopolitieke machtsspelletjes binnen Europa. De partij wil af van nationale vetorechten in de Europese Raad en streeft naar een Europese regering met premier en parlementair mandaat. Duitsland en Frankrijk hebben door hun grootte en politieke gewicht relatief méér invloed en Nederlandse belangen kunnen in de knel komen.

Het debat over de pulsvisserij – misschien een klein punt – is illustratief. Traditionele vissers, vooral uit landen zoals het VK en Frankrijk, voerden intensieve lobbycampagnes tegen pulsvisserij. Zij zagen het als oneerlijke concurrentie en een bedreiging voor hun bestaande vismethoden. Hoewel pulsvisserij ecologische voordelen biedt (minder bodemverstoring, lagere CO₂-uitstoot), woog de politieke druk (en negatieve beeldvorming) zwaarder in de EU-besluitvorming.

We zien ook dat Duitse belangen in de auto-industrie een grote rol kunnen spelen. Ook bij de crisis van de Griekse schuld speelden Duitse belangen een grote rol. Critici stellen dat de focus op het beschermen van banken (met name Duitsland) leidde tot te strenge bezuinigingen in Griekenland, wat de economische en sociale crisis verergerde. Duitsland werd verweten een dubbelspel te spelen: enerzijds redding van Griekenland, anderzijds bescherming van eigen financiële belangen.

Basisinkomen
Grote veranderende ideeën zijn altijd complex. Als iedereen een basisinkomen zou hebben en je het huidige stelsel van sociale zekerheid zou voorstellen als alternatief voor dat basisinkomen zou iedereen je voor gek verklaren. Maar nu is het andersom en komt Volt met een vast maandelijks basisinkomen dat alle toeslagen vervangt. Dit bestaat uit een vaste basisuitkering per huishouden. Boven op die basis wordt er per volwassene en per kind extra geld uitgekeerd.

Maar Volt geeft zelf al aan dat het nog niet heel zeker is: “Als vervolgstap onderzoeken we of en hoe een model dat uitgaat van een individueel inkomen, gebaseerd op eenvoud en zekerheid, kan worden gerealiseerd. We laten dit model zo spoedig mogelijk doorrekenen door het Centraal Planbureau (CPB) op financiële haalbaarheid”. Ze willen ook een test starten.

Helaas is er nogal eens getest in diverse landen. De uitkomst is niet zo eenduidig als de voorstanders willen doen geloven. Experimenten tonen echter aan dat het geven van gratis geld niet leidt tot minder armoede, een betere gezondheid of meer arbeidsgeluk. Overigens gaat Volt niet zo ver om dat geluk en die gezondheid te beloven.

Het basisinkomen geeft volgens Volt wel financiële rust en voorkomt schulden. Toch blijkt ook dat te simpel gedacht. Uit de testen blijkt dat Amerikanen die 1.000 dollar ontvingen, enkele uren per week minder gingen werken, maar verder veranderde er niet veel aan hun situatie (NRC1/9/2025). Die extra uren werden niet besteed aan zaken die gezinnen op de lange termijn uit de armoede zouden kunnen halen. In kleine sterk verbonden arme gemeenschappen werkt het basisinkomen overigens beter en is het een mooi instrument. Schulden, gokken, financiële geletterdheid in combinatie met individualisering zijn in onze omgeving ingewikkelder. Volt heeft daar overigens zeker voorstellen voor.

Wel brengt het basisinkomen ruimte om te vereenvoudigen. Volt schaft alle toeslagen, heffingskortingen, aftrekposten, vrijstellingen en de werkgevers en werknemerspremies af. “Al deze regelingen worden afgedekt door invoering van het nieuwe basisinkomen en door uitbreiding van de inkomstenbelasting met een aantal schijven”.

Financieel deugdelijk
De financiële deugdelijkheid neemt Volt zeker serieus. Ook de vorige verkiezingen liet de partij het programma doorrekenen. Volt streeft naar een progressief tarief in box 2 en een vermogensbelasting voor vermogens boven €1 miljoen. Ook wil Volt de erfbelasting aanscherpen met tarieven van 30 % tot 40 %, afhankelijk van het bedrag, en een vrijstelling van €10.000 voor erfenissen. Op Europees niveau wil Volt belastingen op CO₂ en multinationals invoeren en een Europese belastingautoriteit. Daarnaast pleiten ze voor gezamenlijke schulduitgifte via een begrotingsunie. Volt had in 2023 volgens de CPB-doorrekening wel het hoogste uitgavenpakket van alle partijen. Dit jaar laat Volt het programma opnieuw doorrekenen.

Zorg is ook een financiële zorg
De grootste hoeveel geld van de Nederlandse overheid gaat naar de zorg. Daarom heb ik extra gekeken hoe Volt daar de groei wil inperken en betalen. Volt pleit voor betaalbare en beschikbare zorg. “Dit vraagt een goede samenwerking binnen de zorgen welzijnssector en meer regulatie en vertrouwen om de zorg die nodig is overal beschikbaar te maken. Daarbij zijn ook goede afwegingen nodig om de zorg betaalbaar te houden. Daarom brengen we, voor zover mogelijk, de zorg in het netwerk digitale en hybride zorg”. Die samenwerking en een integrale blik op zorg komt terug in het programma.

De vraag blijft wel hoe je de groei van de zorgkosten in de hand houdt. Want “Het is onverantwoord om het basispakket uit te kleden of behandelmogelijkheden te schrappen, omdat er op andere vlakken financiële tekorten zijn. Wat de beste behandeling is, is aan de zorgverlener en de patiënt”. Vooral dat laatste is lastig als we kijken naar de groei van de scans die leiden tot meer onderzoek en meer behandeling. De Raad voor Volksgezondheid en Samenleving vroeg daar dit jaar aandacht voor in "Iedereen bijna ziek". Wel staat in het programma dat het eigen risico blijft bestaan. Dat geeft een (beperkte) druk om na te denken of een behandeling of onderzoek wel nodig is. Ook legt de partij veel nadruk op preventie, bewegen, samenwerken en integraal aanpakken, wat ook past bij het RVS advies. Gelukkig is Volt ook bereid om behandelingen die volgens wetenschappelijk onderzoek niet effectief zijn of niet meer het effectiefste alternatief zijn, uit het basispakket te verwijderen.

Al met al verdient Volt zeker een overweging als progressieve partij aandacht te krijgen. En kunnen we wel onder hun propositie van meer Europa uit?

Maar dan liever toch nog wat aandacht voor de machtspolitiek van de grote landen in Europa, uiteindelijk ben ik toch die soms cynische beoordelaar van de (machts)politiek.

Mijn (niet onpartijdige) besprekingen (van de concepten):
Programma PVV: hier: Geen ambitie om Nederland te veranderen en te regeren
Programma CDA: hier Management by speech
Programma GL PvdA: hier Solidair maar waar is de wederkerigheid?
Programma D66: hier Ondernemend, progressief liberaal en technocratisch
Programma VVD: hier Is de VVD nog een volkspartij?
Programma JA21: hier: Onhaalbaar, rechts, met interessante punten
Programma SP: hier. Onbetaalbaar, maar met de vinger op zere plekken
Programma PvdD: hier. Fundamenteel, maar met veel verboden en duur
Programma BBB: hier: Wij moeten zelfvoorzienend zijn, maar het buitenland niet
Programma ChristenUnie: hier. Geen polarisatie en vol aandacht voor zorg en klimaat
Programma Volt: hier Kan Volt wel op tegen de machtsspelletjes
Programma SGP: hier SGP met de bijbel als kompas

Een progressief middenkabinet? Ik zie dat de diverse partijen elkaar kunnen verbeteren en aanvullen.

SGP met de bijbel als kompas

De SGP is de oudste politieke partij die nog bestaat. Ze is opgericht uit onvrede met de ARP en CHU, die beiden opgingen in het CDA. In de loop der jaren heeft de partij nogal wat veranderingen in Nederland zien komen. Dan is het prettig dat je je baseert op de bijbel en die kan niet veranderen. Maar is nogal een opgave om je te blijven oriënteren op de bijbel in tijden van sociale media, AI, drugs, porno, polarisatie en grove leugens. De SGP doet herkenbaar zijn best om volgens bijbelse principes te besturen.

Christelijke waarden staan in elk geval centraal. Waar de PVV vooral een racistische inslag heeft en op die gronden de Islam aanpakt, gewoon belooft wat verder leuk uitkomt (huurverlaging, geen BTW op boodschappen) doet de SGP altijd moeite om consequent en consistent te zijn en uit te leggen waarop standpunten gebaseerd zijn. Je ziet ook meer menselijkheid terug dan bij de PVV en VVD, er is aandacht voor daklozen, voor humane behandeling van asielzoekers, voor ontwikkelingssamenwerking. “Ruimhartige ontwikkelingshulp moet de grondoorzaken van migratie, zoals armoede, honger of (burger)oorlogen, zoveel mogelijk bestrijden”.

Terug naar een christelijke samenleving
Zo wil de SGP op die manier terug naar de samenleving met louter christelijke waarden, het gezin staat centraal en vluchtelingen (èchte, “geen migranten”) moeten zich houden aan onze regels. “Asielzoekers die in eigen land voor hun leven vrezen, in het bijzonder vervolgde christenen, moeten kunnen rekenen op goede opvang in Nederland”. Maar asielzoekers moeten zich wel aanpassen! Ikzelf trouwens ook: “Ons land heeft christelijke wortels. We moeten ons daarvan bewust zijn en ze niet laten doorsnijden door de seculiere waarden van progressief-liberalen”. Daar valt natuurlijk lastig tegenin te gaan als je jezelf niet op de bijbel baseert, waardoor gesprek en discussie snel stopt.

Tegenstanders van asielmigratie zullen dus blij zijn met de SGP. “Voorop staat dat de asielinstroom moet worden beperkt”. Er komen quota. Asielzoekers die “gevluchte christenen” in opvangcentra intimideren en aanvallen, verliezen het recht op asiel en worden zo snel mogelijk uitgezet. Ik begrijp dat je gevluchte atheïsten of homoseksuelen gewoon mag intimideren en aanvallen.

Verder moet inburgering leiden tot het je aanpassen aan onze gemeenschap. Inburgering dient in ieder geval te leiden tot een basale beheersing van de Nederlandse taal, maar ook tot kennis van historische gebeurtenissen, nationale symbolen. Maar er staat wel uitdrukkelijk bij: “Het betekent geen omarming van progressief-seculiere waarden, zoals abortus of homohuwelijk”. De aanpassing aan de Nederlandse gemeenschap moet niet te ver gaan!

Goddelijke ordeningsprincipes
“Goddelijke” ordeningsprincipes kan de SGP gebruiken bij een oordeel over homoseksuele handelingen. De meest expliciete bijbeltekst is deze "Bij een man mag u niet slapen zoals u bij een vrouw slaapt; dat is een gruwel.". Tja, maar als je letterlijke teksten zoekt, vind je ineens lastige teksten. "Wanneer ook een man bij een manspersoon zal gelegen hebben, met vrouwelijke bijligging, zij hebben beiden een gruwel gedaan; zij zullen zekerlijk gedood worden" (Lev. 20:13, Statenvertaling). Toch zal je de doodstraf voor homoseksuele handelingen niet terugvinden in het programma. Die is beperkt tot “levensdelicten, waaronder terroristische misdrijven”. Kortom, je mag blijven leven als je homoseksuele handelingen hebt verricht.

Overigens vind je ook geen expliciet verbod op het homohuwelijk in het verkiezingsprogramma. Tussen de regels door staat het er wel. Erstaat dat het klassieke huwelijk bijzondere bescherming verdient door de overheid. Het is een exclusieve verbintenis tussen een man en een vrouw. Het gezin krijgt een plaats in de Grondwet. Er moet ook een minister van gezin en jeugd komen. Wie goed leest ziet dat er alles in het werk wordt gesteld om homoseksualiteit niet te accepteren en gezinnen te belonen. Zo wordt adoptie door homoseksuelen aangepakt. “Adoptie in andere situaties dan die waar sprake is van een pleeg-/ adoptievader én -moeder, is dan ook onwenselijk”. Ook wordt er gezorgd dat de vader die werkt en moeder die zorgt gebruikelijker wordt: “We staan voor een gezinsvriendelijk fiscaal stelsel. Waarin de kloof tussen éénverdieners en tweeverdieners wordt gedicht. Die kloof is steeds verder opgelopen, waardoor het combineren van arbeid en zorg steeds lastiger is geworden”.

Individu delft het onderspit
Uiteindelijk delft het individu, het niet-traditionele gezin, de homoseksueel en andere mensen die niet passen in het bijbelse wereldbeeld het onderspit met dit programma. Op een vriendelijk, maar vasthoudende manier wordt de plaats die men inneemt verkleind en verkleind, tot je nog weinig ruimte hebt.

In zekere zin is het simpel: wat je als Christelijke partij niet wenst, wordt verboden. Dus drugs, gokken, prostitutie en pornografie worden verboden. Overspelreclame wordt verboden. Bij de SGP is geen balans gevonden tussen de huidige individualisering en vrijheid die veel mensen in de samenleving kiezen en hun wens om het gezin centraal te stellen. Ook is het verbod belangrijker dan de vraag welk resultaat je bereikt met een verbod op pornografie en prostitutie. Het zal immers het begeren van andersmans vrouw zijn, dus per definitie fout.

Geen aandacht voor resultaat van verboden
Dat gebrek aan aandacht voor resultaat zie je ook bij abortus. De abortuspraktijk in Nederland moet stoppen. Abortusklinieken moeten motieven en factoren die een rol spelen bij abortus registreren. Demonstreren bij klinieken moet kunnen. Artsen moeten vrouwen standaard alternatieven voor abortus aanbieden. De SGP wil dat de abortuswet wordt ingetrokken. Het wordt met liefde overgoten. “We willen een cultuur bevorderen waarin het krijgen van kinderen als heel mooi en verrijkend wordt gezien voor het leven en samenleven”. Maar met een ongewenste zwangerschap krijg je het lastig. Ook de voorlichting moet anders. “Seksuele voorlichting moet duidelijk maken dat het gezond is om levenslang trouw te zijn aan één partner”. De resultaten van zo’n aanpak zijn bekend uit het buitenland: meer ongewenste zwangerschappen en meer illegale abortussen.

Bezuinigen? Kleinere overheid en eigen bijdragen
Kijkt de SGP zorgvuldig naar de Overheidsfinanciën? “De SGP kijkt kritisch naar de uitgaven aan (onnodige) zorg, sociale zekerheid en de uitgaven bij de overheid zelf. Ook verhogen we de belastingen op milieu. Ondernemers gaan we niet uitmelken, wat helaas maar al te veel gebeurt. Wel moet ook deze groep uiteraard hun eerlijke deel afdragen”. Dat is niet heel duidelijk. De hypotheekrenteaftrek blijft, net als bij VVD en BBB, maar SGP staat “niet afwijzend tegenover een herziening ervan” en sparen voor een woning zou heel normaal moeten zijn. Door de oogharen zie je wel de bezuinigingen en een kleinere overheid terugkomen. Zorgvuldige omgang met financien past wel bij het track record van de SGP. Ik vermoed ook een hogere eigen bijdrage in de gezondheidszorg, hoewel het er niet letterlijk in staat.

Ik heb in samenwerking met deze bevindelijk gereformeerden gemerkt dat ze wat formeel maar betrouwbaar en correct zijn. Ze zullen zich niet bedienen van leugens, blijven vriendelijk. Een rechts kabinet zullen ze vast steunen.