Twee personen kwamen om door vuurwerk, in Aalsmeer en Nijmegen. Ongeveer 250 personen werden aangehouden volgens de politie. Het aantal meldingen tijdens oud en nieuw was zo groot dat de meldkamers overbelast raakten. Er waren meer dan driehonderd autobranden rond de jaarwisseling. Hulpverleners en politie werden bekogeld met vuurwerk. Voor de komende jaarwisseling kan je geen vuurwerk meer kopen, begrijpelijk als je deze uitwassen leest. Maar met een verbod gaat ook iets verloren. En wat is de relatie met naaktrecreatie??
Jammer dat het nodig is om vuurwerk verder te verbieden. (Ik vond het vroeger vooral een leuke traditie). Kinderen kunnen er niet mee omgaan en als je de verhalen over politie en hulpverleners die bekogeld worden leest, moet je accepteren dat er teveel volwassenen zijn die er ook niet mee om kunnen gaan. Het is voor mij reden om iets verder te kijken naar vrijheid en verboden.
Vrijheid waar we
blij mee zijn, maar de andere kant…?
Vrijheid is een groot
goed in Nederland. We staan er tegenwoordig minder bij stil dat
vrijheid ook zelfbeheersing vraagt. In onze tijd domineert de
individuele, “liberale” opvatting van vrijheid: vrij is
onbelemmerd kunnen doen wat je wilt.
Maar dat kan niet zo maar!
Als vrijheid inhoudt dat we kunnen doen wat we willen dan komen we vaak in aanvaring met anderen. In de klassiek liberale zin houdt de vrijheid op als die de vrijheid van de ander inperkt. Immanuel Kant vond vrijheid een vorm van autonomie (jezelf de wet stellen); onvrij ben je als je je laat leiden door driften en verleidingen (of als je naar de plicht luistert). Die vorm van autonomie waarbij mensen zich zelf beperkingen opleggen komt wel heel vaak voor, maar hoe gecompliceerder de samenleving is, des te lastiger voor de samenleving als een kleine groep die beperkingen niet accepteert.
Zelfbeperking en
vuurwerk
Dit zien we met het vuurwerk: de meeste mensen
accepteren dat je anderen niet met vuurwerk mag bekogelen, maar een
kleine groep doet dat toch en gecombineerd met de kracht van het
vuurwerk - zeker van illegaal vuurwerk - leidt dat tot grote schade.
Zo is het vuurwerkverbod eigenlijk niet direct het gevolg van de
kracht van het vuurwerk, maar het gevolg van de groep die niet met
vrijheid om kan gaan en zich niet weet te beheersen om de ander niet
te schaden. De vrijheid om zelf explosieven af te steken kon alleen
bestaan zolang mensen zich hielden aan de zelfbeperking (geen
illegaal vuurwerk, niet naar mensen/hulpverleners gooien, rekening
houden met dieren en in het algemeen letten op brandgevaar).
Duurzame vrijheid kan dus niet alleen bestaan uit het afwezig zijn van wetten en ingrepen van de overheid. Er is ook zelfbeheersing nodig.
Naaktrecreatie
Het
mooiste voorbeeld dat vrijheid zonder zelfbeheersing zichzelf
vernietigt is wel de naaktrecreatie. De vrijheid om je ongekleed te
kunnen bewegen, is alleen mogelijk als iedereen zich beperkt in
gedrag dat als intimiderend, starend, seksueel opdringerig of
fotograferend zonder toestemming kan worden ervaren. De zelfbeperking
("ik gedraag me respectvol") schept een veilige ruimte voor
de vrijheid van allen. Zodra dat niet kan, is het afgelopen en treedt
een externe partij weer op en is het gedaan met je vrijheid.
De dreiging van opgeven van de vrijheid is niet alleen bij het afsteken van vuurwerk aanwezig. Er zijn meer terreinen waar verboden te verwachten zijn omdat zelfbeheersing ontbreekt.
- Bij demonstraties
waarbij politie en politici bedreigd en aangevallen worden en
grootschalige vernielingen bij de demonstratie lijken te horen (leidt
mogelijk tot het verbieden van demonstraties en verbod op het dragen
van bivakmutsen)
- Geklooi met
Fatbikes (leidt mogelijk tot verboden voor fatbikes)
- Koranverbrandingen
om mensen te provoceren (leidt mogelijk tot herinvoeren van verbod op
belediging van godsdiensten)
- …
Het grootste risico is dat de 'goeden' steeds zwijgen terwijl de 'kwaden' de regels uitlokken en de vrijheid steeds minder wordt. Wanneer de 90% die zich wel gedraagt, maar de 10% die de boel verpest niet durft aan te spreken, resteert de overheid vaak geen andere optie dan een verbod voor 100% van de mensen.
Er is een
uitweg
Ik wil mij er niet bij neerleggen dat verboden dit
alles oplossen. Handhaving is in onze complexe samenleving bijna
onbegonnen werk geworden. Bovendien beschouw ik vrijheid nog altijd
als een groot goed. En het kan best: zodra een individu merkt
dat zijn wangedrag hemzelf direct schaadt (door sociale consequenties
zoals sociale isolatie), herstelt de zelfbeheersing zich sneller dan
wanneer de overheid met een algemeen verbod komt. En ja, dat vraagt
eerder de inzet van oplettende vaders en moeders en jongerenwerkers
dan van de politie. Samenwerking boven handhaving.
Met vuurwerk lukt het blijkbaar niet. Daarom nemen we dus afscheid van het afsteken van vuurwerk. Misschien een goed argument voor enthousiaste vuurwerkaanhangers: als je de excessen niet kan tegengaan als samenleving resteert een logisch verbod. Dat vraagt meer aandacht voor de samenleving dan alleen voor je individuele vrijheid .
