Natuurlijk kunnen we het verval van de wereld wijten aan Trump. Maar waar komt Trump vandaan, waarom zakken democratieën weg en hebben ook autocratieën problemen om overeind te blijven? Is er reden voor een brede anti-regeringsstemming? Want niet alleen democratieën verkeren in crisis. Ook China worstelt met sociale onrust en economische instabiliteit. Het is aannemelijk dat Rusland de strijd om een eigen invloedssfeeer voert om de aandacht af te leiden van eigen problemen. De strijd is tegenwoordig wereldwijd.
Kiezers zijn tegenwoordig meer geneigd om de zittende regering af te straffen dan vroeger. Een gemakkelijke tegenstem om wat minder leuk was af te straffen is populairder dan vroeger. Daarom (en omdat de kiezers in de VS geen zwarte vrouw bliefden) zitten we met Trump. Maar we zien het overal. Waarom ook in de Europese landen? Wat je vaak tegen komt zijn de volgende verklaringen. Mij gaat het er om dat het gaat om een combinatie van deze verklaringen die we overal terug zien:
Er zijn de snelle maatschappelijke veranderingen, met name rond migratie en genderidentiteit, die een culturele tegenreactie aanwakkeren. Als de wereld om je heen zo onzeker is, zoek je schuldigen. Je wilt terug naar vroeger, zeker ouderen hebben die behoefte. En de migratie is ook niet onschuldig: de migratie leidt tot zichtbare veranderingen in de samenleving. Het vraagt aanpassingsvermogen dat zijn grenzen kent.
Afname van partijloyaliteit en toegenomen individualisering. Mensen zijn mondiger en voelen zich minder gebonden aan vaste partijen dan vroeger. Ze laten zich meer leiden door hun individuele belangen en actuele issues. Daardoor zijn ze sneller geneigd om van stem te veranderen als ze vinden dat de regering tekortschiet.
Grotere media-invloed en toegang tot informatie
Fouten
of tekortkomingen van de regering worden tegenwoordig snel
uitvergroot via sociale media. Dat vergroot het gevoel van onvrede en
wantrouwen, wat zich vervolgens uit in stemgedrag. Boze reacties
krijgen meer reTweets dan genuanceerde.
Langdurige en complexe maatschappelijke
crisissen
Problemen zoals klimaatverandering, migratie,
pandemieën en inflatie zijn moeilijk op te lossen en vragen om lange
adem. Kiezers hebben echter vaak hogere verwachtingen en minder
geduld, waardoor regeringen sneller afgerekend worden op een gebrek
aan zichtbare resultaten.
Overgang naar een dienstensamenleving met tragere groei
De verschuiving van een geïndustrialiseerde economie naar een dienstensamenleving heeft gevolgen voor de economische groei. Volgens de wet van Baumol stijgen de kosten in dienstensectoren (zoals zorg en onderwijs) sneller, terwijl de productiviteit daar minder groeit. Hierdoor blijft economische groei trager, met minder ruimte voor inkomensstijgingen en overheidsinvesteringen, wat tot ontevredenheid bij burgers leidt. Dit is lang opgelost door maakwerk goedkoop elders te laten produceren. Maar die winst stopt. Voeg daar toenemende vergrijzing en stijgende kosten door de toenemende zorg aan toe.
In de jaren zestig vroeg de maatschappij ook om verandering. Toen groeide het percentage jongeren die mee wilden praten. Dat kon opgelost worden met geld: toenemende arbeidsparticipatie leverde meer geld op. Die oplossing is er niet meer. Veel landen hebben een bijna onhoudbare overheidsschuld.
Kortom, de wereld is
beweeglijker, bozer, minder loyaal dan vroeger en er is geen geld
voor pacificatie. Wat kan je wel doen?
1. Herstel van vertrouwen door goede verantwoording en rekenschap. Geef duidelijke, eerlijke uitleg over beleid, inclusief de grenzen van wat mogelijk is. Erken fouten openlijk en toon bereidheid om bij te sturen. Burgers moeten kunnen begrijpen waarom keuzes worden gemaakt.
2. Meer burgerparticipatie en inspraak. Betrek burgers bij beleid via burgerpanels, referenda of participatieprojecten. Laat hen leren te kiezen tussen kwaden en merken hoe ingewikkeld keuzen elkaar beinvloeden. Laat mensen ervaren dat hun mening er toe doet en invloed heeft.
3. Investeer in tastbare verbeteringen rond de kwaliteit van leven op lokaal niveau. Laat mensen directe, concrete verbeteringen in hun buurt of leven zien (zoals betere zorg, onderwijs, infrastructuur). In een dienstensamenleving waar economische groei trager is, helpt het om te focussen op kwaliteit van leven in plaats van alleen economische cijfers.
4. Durf een langetermijnvisie en stabiel beleid te tonen. Politici moeten duidelijke langetermijndoelen durven formuleren en daaraan vasthouden, ook als de resultaten niet meteen zichtbaar zijn. Neem mensen mee met de lange termijnvisie in plaats van mee te gaan met korte termijn ergernissen van kiezers.
5. Ga polarisatie tegen en versterk de verbinding. Probeer niet in te spelen op angst of verdeeldheid, maar op gezamenlijke waarden en doelen. Trek op dit punt gezamenlijk op met alle democratisch gezinde partijen.
Gezamenlijk optreden tegen anti-democratische krachten
Natuurlijk blijft er genoeg over voor democratische partijen om over van mening te verschillen. Waar leg je de lasten? Hoe ver help je mensen en waar start de eigen verantwoordelijkheid? Ga je voor meer economische dynamiek of kies je voor minder groei en meer gelijkheid. Maar gezamenlijk erkennen dat er druk is om te kiezen voor de autocratie is hard nodig. Scheiding van machten, tegengaan van machtsconcentratie en tolerantie van andersdenkenden staat ter discussie.
De fundamenten van een welvarende democratische rechtsstaat zijn niet vanzelfsprekend. Het is niet Trump alleen, het is veel gevaarlijker.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten