Af en toe moet ik weer denken aan de geboorte van Nederland. Nu 25 jaar na de aanslag op het WTC opnieuw. De vervolging van protestanten in Europa ging gepaard met flink wat geweld. Prediken van “verkeerde religies” werd bestraft met de doodstraf en het confiskeren van alle eigendommen. Protestanten vluchtten naar Nederland. Daar werden de katholieken gediscrimineerd en uitgesloten, maar wel ontstonden er Nederlandse oplossingen zoals de schuilkerk. Uiteindelijk ontdekten de staten dat godsdienstvrijheid welvaart en rust bracht.
Sindsdien hadden
we dacht ik heel veel geleerd?
In het hedendaagse
Europa is het juist het rechtssysteem dat zou moeten beschermen. Het
probleem is dan alleen dat daardoor dingen niet gebeuren: geen
vervolging, geen gedwongen bekering, geen chaos, maar rust. Voor het grootste deel, juist in vergelijking met vroeger toen er geen godsdienstvrijheid was: geen
nieuws dus eigenlijk.
Vervolgens is het toch vreemd dat juist Nederlanders die graag terugkijken naar een glorieuze geschiedenis van ons Vaderland vergeten dat de Tachtigjarige oorlog religieus gemotiveerd was en dat godsdienstvrijheid een manier was om bloedvergieten te voorkomen en naast elkaar te kunnen leven.
Geen nieuws zorgt er voor dat de beperkte zichtbare kosten voor spanningen zorgen, zoals je aanpassen, accepteren dat er verschillen zijn, dat nieuwe feestdagen opkomen en mensen met elkaar rekening houden. Hoe erg is het om rekening te houden met mensen die geen varkensvlees eten? Samenleven is beter dan vervolgen en onderdrukken. Onderdrukking van religie gaat ten koste van welvaart, stabiliteit en levens.
Werkelijke
gevaren
Dat is meteen het probleem: de kleine kosten van aanpassing lijken de
echte gevaren uit beeld te brengen. Want de toenemende polarisatie
kan wel zorgen voor grotere echte gevaren. Denk aan en Jihadistisch
geweld of aanslagen zoals van Anders Breivik. De echte uitzonderingen die we wel serieus moeten nemen.
Maar er is meer dan het terrorisme-gevaar.
Wat extreem rechts en Islamisme (politieke Islam) doen: een illiberale agenda promoten. Dat is anders dan er conservatieve gedachten op na houden (zoals we bij de SGP net zo goed aantreffen). Hizb ut-Tahrir Nederland is een voorbeeld. HT heeft geen gewelddadige tak in Nederland, maar haar ideologische doel is expliciet illiberaal: ze verwerpt de democratie als soevereiniteit van het volk en stelt dat soevereiniteit alleen aan God (Allah) toekomt. In dat kader roept het moslims op zich afzijdig te houden van het democratische proces en niet mee te doen aan verkiezingen.
Extreem rechts zoekt juist provocatie en eigenrichting op om de democratie te ondermijnen en verzet zich tegen rechters die democratisch gekozen regels toetsen. Meestal wordt de Islam gekozen als favoriete vijand.
Juist de polarisatie waarbij de extreme uiteinden de discussie bepalen is gevaarlijk. De onrust, onveiligheid, mensen die tegenover elkaar komen te staan: het wordt groter. De beide extremen stellen eigenlijk de liberale democratie ter discussie.
Pleidooi voor het
redelijk pluralisme
Minder spectaculair
is het 'reasonable pluralism' van John Rawls. Hij noemt dat het
zoeken naar een overlappende consensus: een set van principes die het
samenleven reguleren. Met basisvrijheden en wederkerigheid. Wie als
moslim over straat wil gaan moet ook accepteren dat anderen korte
rokjes willen dragen. Wie korte rokjes wil dragen moet accepteren dat
anderen een hoofddoek dragen. Dat betekent dus ook dat er zaken zijn
waar je elkaar niet op kunt aanspreken, maar waarvan je pluralisme
accepteert. Volgens Rawls is het belangrijk dat alle groepen binnen een samenleving het over de meest essentiële zaken eens zijn. Bepaalde normen en waarden moet iedereen onderschrijven, daar komt men niet onderuit. Maar over alles wat niet essentieel is, daarover mogen mensen van mening en invulling verschillen.
Eigenlijk een oplossing die teruggaat op Baruch Spinoza, Desiderius Erasmus en Hugo de Groot. Juist bij demonstraties voor tolerantie is de Nederlandse vlag op zijn plaats. Misschien wat vaker terugkijken naar de Nederlandse geschiedenis???
Geen opmerkingen:
Een reactie posten