zondag 29 september 2013

Parlement en kabinet, pak je rol in de democratie!

Onder deze straffe kop beschreef Marc Chavannes de lastige algemene beschouwingen waarbij oppositie het kabinet aanvalt en hoopt toch wat eigen compromissen te kunnen sluiten en waarbij het kabinet moet zeilen van de akkoorden met werkgever en werkgevers naar het parlement met het primaat van de politiek. “Een gedeeld besef van de essentie van democratisch bestuur ontbreekt”, zo haalde hij Pechtold aan en blijkbaar met instemming. Maar wat die essentie dan is?

Wat is de essentie van democratisch bestuur?
Maar wat is de essentie van democratisch bestuur in deze tijden? Daar was Chavannes minder duidelijk in. Er is geen gedeeld besef omdat daar onenigheid over is. Vroeger was het namelijk wat simpeler. Het primaat van de politiek stond voor het primaat van de vertegenwoordigers van de samenleving boven de technocraten, ambtenaren, maar ook overlegplatforms van werkgevers en werknemers. Chavannes noemt de buitenparlementaire akkoorden met werkgevers en werknemers dan ook “een vlucht uit de democratie”. Krachtige woorden, maar laten we wat verder kijken.

Het primaat van de politiek heeft te maken met vertegenwoordiging van een achterban. Dat gaat (uiteraard) boven de ambtelijke macht. Welke partij kan nog hardop zeggen een achterban te hebben die haar vertrouwt om keuzen te maken? Zeker, de PVV heeft een sterke achterban, maar er worden geen keuzen gemaakt*). Zodra de PVV voor iets kiest lopen de mensen weg. De achterban van VVD en PvdA zijn zo vluchtig dat niet duidelijk is hoeveel mensen zij nog vertegenwoordigen. In theorie precies het aantal zetels. Die achterban kijkt naar compromissen niet als onderhandelingsresultaat dat hun vertegenwoordiger heeft binnengehaald. Er is hoogstens een achterban die kijkt wat niet is binnengehaald. Wat in elk geval ontbreekt is dat uit de onderhandelingen besluiten volgen die kunnen rekenen op de steun van de meerderheid van het volk.

Mandaat verdienen in de samenleving
De partijen doen soms wel alsof, maar ze zijn niet gek. Ook zij weten dat zij niet namens een achterban spreken. Zonder last of ruggespraak beslissen had te maken met de politiek van lang geleden toen een vertegenwoordiger van Overijssel te paard naar de Staten Generaal was gegaan en niet de besluitvorming on ophouden door eerst terug te gaan naar Overijssel om te kijken wat de Overijsselnaren vonden. Men ging dus uit van een politiek mandaat. Dat had zo'n Overijselse vertegenwoordiger dan ook. Dat politieke mandaat hebben de partijen alleen nog in theorie. In de praktijk moet je mandaat winnen door – inderdaad – niet alleen draagvlak te winnen in de Tweede Kamer, maar ook in de samenleving. Daarom zoekt het kabinet naar akkoorden met partijen buiten het parlement, in de hoop daarmee draagvlak te creĆ«ren.

De vraag is of je mandaat weet te krijgen met de “vertegenwoordigers” van werkgevers, werknemers, milieubeschermers en de “vertegenwoordigers” van sociaal democraten, liberalen, of christendemocraten. Ik zie de buitenparlementaire akkoorden dan ook niet als een vlucht uit de democratie, maar als een mislukte poging mandaat te verdienen.Want wij, onafhankelijke burgers zijn nog steeds niet overtuigd. 

De situatie doet steeds meer denken aan die in de VS, waar de president moet onderhandelen met de oppositie en cadeautjes moet uitdelen om tegelijk via de media de oppositie onder druk te zetten een weg in te slaan die niet altijd positief is, maar geen alternatief heeft (zou hebben). Ook daar lukt dat niet goed. Belangrijkste instrument van de president is daar uiteindelijk het bieden van een visie en hoop aan de mensen in de VS. Als de kiezers overtuigd zijn, durven de senatoren te bewegen.

Zo zou ook de rol van het kabinet in Nederland moeten zijn. Niet onderhandelen en wat cadeautjes geven hier en daar. Maar het volk overtuigen. Dat heb ik Lubbers zien doen en Wim Kok zien doen, vooral in het begin van hun periode. Mandaat verdienen door iedereen te overtuigen met een duidelijke boodschap.

Als de kiezers overtuigd zijn, durven de senatoren te bewegen. Niet fraai. Maar het zou wel eens de essentie van de hedendaagse democratie kunnen zijn.

*) Even ter illustratie over niet kiezen, rechtstreeks uit het program van de PVV: De zorg is belangrijk en het is de Partij voor de Vrijheid. Daarom staat er: “Alle zorginstellingen regelarm of regelvrij”. Hoe logisch is het dan om direct daarna te melden: “Het aantal bijbanen gaat aan banden. Ook komt er een bestuurderstoets, die vooraf meet of iemand geschikt is. Ook zullen bestuurders in de zorg hoofdelijk aansprakelijk worden gesteld bij aantoonbaar wanbestuur” (hier)

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen