Terrorisme wint door onderbuikreacties uit te lokken

Wat is het verschil tussen een terrorist die mensen vermoordt en mensen die de terrorist willen ombrengen? Natuurlijk hebben de mensen die reageren een duidelijke aanleiding en een diep gevoel dat vergelding nodig is. Maar belangrijker is: De terrorist heeft zijn daad gepland, overdacht en heeft de reacties van ons als publiek voorzien. Onze reacties zijn een deel van zijn plan.

De onthoofding van een journalist. Wat wilden de terroristen daarmee? Ze wilden dat de beelden de hele wereld over zouden gaan. Ze wilden dat we woest zouden worden, met afgrijzen zouden kijken. Nou, dat is dus gebeurd. Terrorisme expert Alex Schmid stelt "Terrorisme wint niet door wat het zelf doet maar door de reacties". Eerste punt is binnen voor de Jihadisten.

De democratie beschouwen de Jihadisten als een zwakke achterlijke bestuursvorm, decadent, zo je wilt. Die kan dus wel een graadje minder. Daar zijn we ook mee bezig: grenzen stellen aan de democratie, een noodzakelijk kwaad denk ik, maar wel een kwaad. Dat moeten we ons goed realiseren. Verder moeten we kijken naar effectiviteit en niet alleen naar wraak.

Niets doen is ook geen optie
Als de doelen zijn het creëren van angst en destabiliseren van het westen, betekent dat immers niet dat we niets moeten doen. Het aanpakken van extremistische websites en het stimuleren van de ontwikkeling van tegengeluiden lijkt me prima. Moslims die aangeven dat hun geloof strijdig is met de werkwijze van de Jihadisten? Uitstekend.
Maar ook inlichtingen. Zoals Ibrahim Wijbenga die aangaf dat er in de Schilderswijk 6 Jihadisten wonen die hij allemaal kent, daar hebben we wat aan. Want die verhalen dat de hele Schilderswijk vol zit, blijken stuk voor stuk niet te kloppen. Of het verhaal van de Deense ex-Jihadist Morton Storm die de CIA informeerde over Al Qaeda, die voor  geld zo weer van werkgever switcht. Zijn informatie heeft de CIA geholpen. Zo krijgen we een beeld.

Het meest effectieve middel van de Israëli's is altijd de uitstekende inlichtingendienst geweest. Alle deskundigen onderschrijven het belang van goede informatie.

Communicatie: Het inperken van de verspreiding van video's die terroristisch geweld verheerlijken kan en is denk ik nodig, maar waar de grenzen liggen moeten we wel in de gaten houden, net zoals de vraag hoe lang die maatregelen mogen. Maak dat soort ingrepen tijdelijk. Gegeven het feit dat terroristen alles doen om informatie te versturen, te kleuren en in hapklare brokken aan het westen te geven, kunnen we het belang van communicatie en tegengeluiden niet negeren.

Vervolgens? Oppakken, isoleren, indammen, geld afpakken

Nieuwe terroristen
Vreemd genoeg is nooit bewezen dat het aanpakken van een zogenaamde voedingsbodem voor terrorisme werkt. Waarschijnlijk blijven we teveel steken in het aanpakken van armoe en discriminatie, terwijl de terroristen niet per se arm zijn of gediscrimineerd worden: denk aan Bin Laden. Terroristen verschuilen zich achter een hele bevolking, alle Moslims bijvoorbeeld, maar het gaat om heel bijzondere individuen, niet om alle Moslims. Gematigde Moslims moet je dus juist ruimte geven, niet boos aankijken op de daden van de terroristen.

Wel is voorkomen van onnodige slachtoffers natuurlijk belangrijk. Want dat is wel een mogelijke voedingsbodem. Dat is tevens de zwakke kant van Israël. Al in 1948, (de Arabisch-Israëlische oorlog) werd de basis gelegd voor de Palestijnse zaak door de Palestijnen uit Israël te verdrijven, hoe begrijpelijk het ook was dat de Israëliërs geen Palestijnen meer als buurman wilden. En hoezeer ik ook begrijp dat de Israëliërs die tunnels van Hamas kapot willen maken en de Hamas menselijke schilden gebruiken, de raketten van Israel maken niet alleen nieuwe slachtoffers, maar ook nieuwe terroristen. Want bekijk het van de kant van de slachtoffers en je ziet hun reden om raketten af te vuren op Israël.

Geld
Geld is ook belangrijk. Vroeger was het simpeler, het was vooral staatssteun, waardoor het ook mogelijk was om specifieke staten aan te pakken. Tegenwoordig is het onduidelijker: financiële constructies, rijke Saoediers, maar ook georganiseerde misdaad hoort erbij. Dat maakt het moeilijker om je op staten (Khadaffi, Iran) of groepen te concentreren. 

Niet alle terrorisme is uit te bannen. Het is verbonden met een open economie en open geglobaliseerde wereld. Gemakkelijker dan in het verleden kunnen medestanders worden gevonden en bereikt. De terughoudendheid van het westen om onschuldige burgers slachtoffer te maken buiten mensen die op dit punt geen geweten hebben uit. Een individu kan dan heel veel schade veroorzaken, met een zelfmoordaanslag, veel meer dan vroeger.
Tegelijk moeten we constateren dat er meer slachtoffers vallen in het verkeer terwijl mensen daar minder bang voor zijn. Geen hond die zal voorstellen alle mobiliteit in te perken, terwijl de vrijheid van meningsuiting ineens erg ver teruggedrongen kan worden. Met steun vanuit de politiek, ook de liberale politici die zeggen te staan voor de vrijheid. Continue angst is precies wat de terroristen willen. Inperking van vrijheden en een grote muur zetten om Europa vinden ze prima.

Blijf dus nadenken. Wie zijn ze? Wat willen ze bereiken, wat is onze reactie en wat is daarvan het effect? Oppakken, isoleren, indammen, geld afpakken, lijkt mij de strategie.

Maar gaat het alleen om op de Westerse wereld gerichte terreur?
Terreur is echter ook gebruikt om een nieuw regime te vestigen en de macht te handhaven. Dat vraagt 5 voorwaarden om te slagen. ( Eugene V. Walter. "terror and resistance" haalde deze voorwaarden uit door hem bestudeerde regimes in Afrika die ondanks dat de machthebbers niet bedreigd werden toch terreur uitoefenden)

1. Gedeelde normen en waarden / ideologie die de terreur rechtvaardigen
2. De slachtoffers zijn onbelangrijk voor het voortbestaan van het maatschappelijk systeem.
3. Slachtoffers en beulen moeten losstaan van het normale sociale leven
4. Terreur moet leiden tot een stimulans om samen te werken met het regime
5. Samenwerkende instituties moeten in stand gehouden worden.

We zien dat de terreur van de IS internationaal gezien de kenmerken heeft van terrorisme vergelijkbaar met internationaal opererende organisaties, maar plaatselijk een manier van regeren die helaas niet ongekend is in de geschiedenis en die niet vanzelfsprekend leidt tot de val van het nieuwe regime. Aan alle vijf voorwaarden lijkt voldaan. Overigens is de strijd daar ook nog niet gewonnen door de IS. Maar de reactie daar lokaal is uiteraard vluchten of conformeren.

De Taliban hadden zonder ingrijpen van buitenaf ook in het zadel kunnen blijven met gebruik van terreur als "normaal" instrument, zoals we het hier nu alleen nog kennen van The game of thrones. Ook in Nederland stonden vroeger mensen graag te kijken naar een executie. Er is dus een heel reële kans dat met geld van extreem Islamitische organisaties een regime gevestigd kan worden dat overleeft. Dat is een heel anders dan het internationale werk van het terroristische Al Qaeda. Maar ook Al Qaeda heeft als officieel doel het vestigen van een kalifaat.  Boko Haram heeft nu ook een kalifaat uitgeroepen.

Terreur om aan de macht te blijven is anders dan de terreurdreiging hier in Nederland of van cellen elders in de Westerse wereld. De IS heeft geen reden om in de westerse wereld aanslagen te plegen, Boko Haram ook niet. De Jihadisten steunen de IS en gebruiken de beelden voor hun eigen campagne om haat te zaaien, het westen te ondermijnen en medestanders te inspireren. Terrorisme meets a new regime, een explosieve combinatie. In elk geval is een ding duidelijk. Er is sprake van rationeel handelen en het uitlokken van reacties bij ons. Èn van internationaal opererende terroristen, èn van lokaal opererende terreur zaaiende machthebbers. 

Laten we verder kijken dan wraak nemen door een vermeende sympathisant af te ranselen. En ook niet de vrijheid van meningsuiting afschaffen en de Islam demoniseren in reactie op deze terroristische video. Inlichtingen winnen, oppakken, indammen, isoleren, geld afnemen: lijkt me beter. 

Niet overlaten aan terrorisme-experts

Hm, ik merk het, net als de lezers, ik ben geen terrorisme-expert. Ik wil er voor mezelf wel meer greep op krijgen. Want terrorisme is te belangrijk om aan experts over te laten.

Vaste boekenprijs

Een pleidooi om de vaste boekenprijs af te schaffen roept altijd emotie op. Onlangs pleitte de Volkskrant  voor afschaffing. De vaste boekenprijs benadeelt de lezer en vraagt om “gewone mensen” te laten betalen voor de boeken die de elite graag leest.

Direct klom de eerste verdediger, Martin de Haan, in de pen om aan te geven dat we “onze hele leescultuur op het spel zetten!”. Even voor alle duidelijkheid. De vaste boekenprijs is ingesteld om te voorkomen dat boeken die mensen graag lezen tegen een lagere prijs beschikbaar komen. Dit om zogenaamd de uitgevers de ruimte te geven om boeken uit te geven die mensen minder graag lezen. De verdediger noemt als voorbeeld Proust, Goethe, Dante, Homerus. Boeken die je nu dus in de tweedehands boekhandel zult moeten kopen, want daar geldt geen vaste boekenprijs, dus daar ben je voor een euro klaar. 

De vaste boekenprijs bestaat al heel lang. Het principe is bij wet geregeld. De wet verplicht uitgevers de verkoopprijs voor een boek vast te stellen, zodra dit in het handelsverkeer wordt gebracht. Hierdoor heeft een boek overal dezelfde vaste prijs, bij de boekhandel, internetverkoper of supermarkt. In Zweden en Engeland is die er niet, blijkbaar lezen de mensen daar alleen nog wc-papier. WC-papier? Ja, lees maar even door.

Beschermen tegen prijsconcurrentie

De bedoeling is eigenlijk om de concurrentie op prijs te verminderen. De kopers van boeken die in de boeken top tien staan (Kieft, thrillers van Simone van der Vlugt, Karin Slaughter en Jill Mansell, de nieuwe Koch) betalen een te hoge prijs. Martin de Haan laat ze graag meebetalen aan de nieuwe uitgave (met interpretatie) van Dante en Proust. Hm, tja, ik zou bijna zeggen Proest, van het lachen dan. De suggestie is dat Dante en Homeros nooit zonder vaste boekenprijs gepubliceerd zouden zijn. Maar zo lang bestaat de vaste boekenprijs nou ook weer niet. Misschien had de verdediger beter wat dichtbundels kunnen noemen, of zijn eigen vertalingen. Juweeltjes die een klein leespubliek trekken en die anders nooit uitgegeven kunnen worden (hoewel? Houellebecq? Kundera?). Ik ben er voor dat de juweeltjes bekostigd worden door een overheidsfonds. Dergelijke fondsen zijn er ook. Maar inderdaad die fondsen zijn niet voor Dante en Homerus.  

Bescherming van de kleine boekhandel

Toen ik in de jaren 90 pleitte om de vaste boekenprijs af te schaffen werd er vooral geklaagd dat de kleine boekhandels er de dupe van zouden zijn. De grote boekhandels zouden de prijs verlagen van publiekstrekkers, supermarkten zouden boeken gaan verkopen, maar alleen de populaire boeken. De vaste boekenprijs heeft hen niet kunnen beschermen. Maar het zet wel de gedachte even scherp. Het instrument blijft gelijk, de reden waarom het instrument nodig is verandert. De vaste boekenprijs is er om uitgevers te beschermen en kleine boekenwinkels te beschermen om vervolgens iets uit te geven waarvan deze uitgevers vinden dat de kopers van Kieft aan bij moeten dragen. De schrijvers worden geholpen met fondsen. De uitgevers niet. Dat is misschien jammer voor uitgevers. Zij willen liever bepalen wat ze uitgeven.

Laat de lezers van gewone boeken betalen voor Homeros?!

Het meest stuitend vind ik dat de verdediger aangeeft dat als de consument voor 1 cent per maand mag lezen, deze alleen nog wikkels van wc-papier leest. Misschien leest hij wel de krant, of blogs, of de nieuwste van Herman Koch. Laat ik erbij zeggen dat ik – zelfs als ik geld zou toe krijgen - het boek over Kieft nog niet zou lezen. Dan liever de wikkels van wc-papier.

De verdediger van de vaste boekenprijs is vertaler van Michel Houellebecq en Milan Kundera. Ik begrijp dat hij liever heeft dat zijn boeken gelezen worden en niet te duur zijn. Hij vindt de concurrentie met Kieft stuitend. Zijn voorstel: Wie een boek over Kieft leest moet meer betalen zodat de elite die een nieuwe uitgave van Homeros (of Houellebecq) wil, daar niet teveel voor betaalt!

Zijn goed recht hoor, maar laat hij vooral proberen literaire fondsen te overtuigen dat zijn werk een bijdrage levert en het geld niet stiekem weghalen bij de lezers van Kieft. 

Afschaffen die vaste boekenprijs!

Stresstest en Chief Society Officer voor financiele instellingen

De Nederlandse Bank houdt toezicht op de banken en verzekeraars en moet op tijd signaleren dat ze niet zomaar failliet gaan of op een andere manier omvallen. Een van de middelen om te kijken of bankiers en verzekeraars bestand zijn tegen bijzondere tegenwind is de stresstest. Maar is er niet een andere stresstest nodig? Op winstverleiding? En moet dan in de Raad van bestuur van de instelling een verantwoordelijke voor maatschappelijk acceptabel functioneren zitten? 

In de stresstest test de toezichthouder hoe een dienstverlener kan omgaan met een zwaardere belasting dan gebruikelijk, vaak tot het punt dat het systeem het begeeft. Het doel hiervan is te onderzoeken wat er gebeurt en waar de grens ligt. In de wereld van banken en verzekeraars is dat het bekijken wat er zou gebeuren als de rente plotseling daalt of stijgt of als een belangrijke afnemer failliet gaat.

Het is sinds de crisis gebruikelijk geworden om dergelijke stresstesten af te nemen. Daarbij wordt altijd een extreme variabele gebruikt waar de toezichthouder (en de verzekeraar zelf) kan rekenen. Inmiddels hebben de financiele instellingen hun vermogenspositie versterkt, in oktober zal er wel weer een test komen. De vraag is of er niet op dit moment een andere stresstest nodig is.

Kunnen we weer vertrouwen op financiële instellingen?

Veel gebeurd, maar is dat ge"zekerd"?

We hebben gezien dat er een grote crisis was met omvallende hypotheekbanken en zakenbanken. Daardoor was het vertrouwen in financiële instellingen geschaad. De commissie Maas adviseerde over de toekomst en concludeerde dat banken "het primaat weer moeten gaan leggen bij het belang van de klant". Daar is ook aan gewerkt, ik ken dan de verzekeraars iets beter en die zijn inderdaad aan de slag gegaan om de dienstverlening te verbeteren. De Autoriteit Financiële Markten (AFM) heeft de verzekeraars verplicht om bij nieuwe producten en bij oude verzekeringsproducten te testen of de producten deugen (de product approval procedure en de product approval review procedure). Ze werken nu ook aan:

1. Zichtbaar maken van verbeterde productkwaliteit en dienstverlening.

2. Verbeteren klantcommunicatie.

3. Zichtbaar maken maatschappelijke betrokkenheid.

Er is veel gebeurd, de vraag is of dat alles ook goed gezekerd is tegen stress. Eigenlijk zou je moeten testen niet of de verbeterde productkwaliteit zichtbaar is, maar of de financiële instellingen nu wel bestand zijn tegen een zwaardere belasting. Een stresstest dus. Maar wat is die zwaardere belasting? Dat is niet alleen een lage of hoge rente, toch? Terug naar de commissie Maas. De financiële instellingen waren niet bestand tegen de verleiding van hoge winsten door niet meer de klant, maar de verdiensten centraal te stellen.

Zware belasting testen, welke zware belasting?

De aandelenlease-affaire, waar nu nog steeds ergernis over is, was een duidelijk voorbeeld van zwaardere belasting. Er was namelijk een nieuwkomer die de nette opstelling van banken en verzekeraars aan zijn laars lapte en niet in het belang van de klant werkte. Bij de banken was dat bijvoorbeeld de DSB bank. Bij de verzekeraars kwamen de spaarverzekerproducten van nieuwkomer Legio Lease en Engelse nieuwkomers als Falcon Leven al in de jaren 90 op. Ik schat zo rond 1995. De stress was dat de nieuwkomers veel geld verdienden, veel meer dan de traditionelen. En dan gaan aandeelhouders ook nog zeuren dat er markt verloren ging aan de nieuwkomers. De klanten, die het product niet doorzagen, waren ook nog heel tevreden over die vriendelijke verkopers. 

In 1999, 2000 en 2001 constateerde de AFM dat de reclame-uitingen van diverse aanbieders niet voldeden aan de regels. De rendementen werden te hoog voorgesteld, de informatie over de kosten was beneden de maat. Toen de markt van aandelen in elkaar zakte, werd duidelijk wat er gebeurd was. Mensen die dachten te sparen bleken te beleggen met geleend geld. Dat leverde nu eenmaal lekker veel geld op! 

Nu is de dienstverlening dus beter. Maar wat ik zou willen weten is niet of de huidige dienstverlening op peil is, die was in 1990 ook redelijk, in elk geval in het belang van de klant. 

Wat gebeurt er als een nieuwkomer de regels aan zijn laars lapt? Na 1990 gingen de banken en verzekeraars de concurrentie aan met nieuwe aanbieders die de belangen van de klant niet centraal stelden. De traditionele financiële instellingen waren dus niet zozeer getroffen door lage rente, maar door concurrenten die zich niet aan de ongeschreven regels hielden. Ze waren niet bestand tegen de verleiding van hoge winsten. Dat zou de toezichthouder moeten testen. Niet de rente, maar de verleiding van hoge winsten als zware belasting van het waardensysteem. Zijn de financiële instellingen daar nu tegen bestand?? Bij de Rabo waren ze blijkens de LIBOR affaire ook niet bestand tegen de verleiding van hoge winsten. Daar was het niet de concurrentie, maar juist een gezamenlijke afspraak die grote winsten bracht.

Toets de maatschappelijke borging

Dan moet er niet gekeken worden naar de accountant, maar naar de druk van de winsten om het klantbelang niet meer centraal te stellen. Is in de hoogste regionen verankerd dat er iemand is die de macht heeft om te constateren dat de grenzen overschreden worden? Noem het niet een Chief Financial Officer, maar een Chief Society Officer. En geef die de macht om te toetsen op de verleiding voor grote winsten. 

Anders ben ik nog niet overtuigd.