vrijdag 25 januari 2013

De fantasie van de één kan de werkelijkheid van een miljoen anderen veranderen.

De design principes van Toekomstig Internet gaan de spelregels van de informatiesamenleving bepalen. Niet minder dan dat. Welk gedrag wenselijk is en welk niet ligt besloten in de blauwdruk van nieuwe internet diensten. Dit is helaas een onzin-zin in een prachtig stuk.

Om de een of andere reden moeten rapporten over de toekomst van internet altijd met ronkende teksten gepaard gaan. Zelfs het degelijke “Toekomstig Internet” maakt zich er helaas schuldig aan. Niet minder dan dat. Het gaat hier om een verkennend onderzoek naar het toekomstige internet en de gevolgen hiervan op de beleidsterreinen van BZK en eigenlijk zou het leesvoer moeten zijn voor iedereen, zij het dat het nogal wat kennis veronderstelt.

Waarde van stromingen en ideeen in de samenleving
Wat opvalt is het gebrek aan waarde dat gehecht wordt aan ideeën. Ontwikkelingen zijn immers vaak technologiegedreven stellen de auteurs. Ik ontken dat niet. Het valt mij echter vaak op dat een technologie bloeit als de samenleving er rijp voor is, als een idee al gemeengoed is geworden. Er wordt heel veel ontwikkeld, maar sommige zaken slaan gewoon niet aan. En natuurlijk gaat het verschrikkelijk snel, maar er blijft ook heel veel constant.

Neem de technologie om op afstand een concert af te luisteren. De uitvinding van deze techniek heeft de wereld veranderd. Maar is die verandering technologiegedreven? Ik heb het hier immers over de telefoon. Het beluisteren van concerten sloeg er niet bij aan. Nee, het eeuwenoude praten met elkaar, dat werd de succesfactor voor de telefoon. Mensen spreken al eeuwen met elkaar, dat is door de techniek op grotere afstand mogelijk gemaakt.

Veel gedragingen veranderen niet onder druk van technologie
Je vraagt je af wat de auteurs honderd jaar geleden over de auto zouden hebben geschreven. En ja, de auto heeft de wereld veranderd. Maar dan moet je denken aan: het leren omgaan met een lening om iets te financieren, de waarde van verzekeringen en de nummerbordenregistratie. Natuurlijk is er veel veranderd door de auto, maar nog steeds accepteren mensen een uur reistijd voor hun werk. Die constante mis ik in het werk.

Nu terug naar het stuk. “Een reductie van administratieve lastendruk en vermindering van overheidsuitgaven kan mogelijk tegelijkertijd met een kwalitatief betere dienstverlening worden gerealiseerd” (pag 67). Hier geldt waarschijnlijk de regel die ook opgaat bij de introductie van de veiligheidsgordel. Door de introductie van de veiligheidsgordel gaan mensen ongemerkt harder rijden, waardoor de onveiligheid gelijk blijft. Zo denk ik ook over de administratieve lasten. Ik denk dat de ICT mogelijk maakt om met de zelfde druk meer administratieve lasten op te leggen.

Democratie
Tenslotte de democratie. Gesteld wordt dat de overheid gemakkelijker groepen burgers kan bereiken en nieuwe verrijkte reflexieve informatie mogelijk wordt. Dat is opnieuw een mogelijkheid en het lijkt mij wenselijk. Een gevaar is echter dat in real life mensen naar diverse meningen moeten luisteren, maar dat op internet helemaal niet hoeven. Het is gemakkelijk je te ontrekken aan interactie.

Natuurlijk kan de legitimiteit van het bestuur vergroot worden. Maar is de kans niet groter dat de legitimiteit van het bestuur kleiner wordt? Internet maakt het mogelijk om je in discussies te beperken tot gelijkgestemden, alleen materiaal te lezen van gelijkgestemden en te debatteren met gelijkgestemden. Internet werkt naar mijn idee niet democratiserend, maar kan een democratiserende tendens die reeds in de samenleving is versterken. Nu de trend is dat de legitimiteit van het bestuur onder druk staat, zou internet die trend wel eens kunnen versterken.

Wat blijft gelijk?
Over de rol van de overheid moet toch nog erg veel gedacht worden. Vooral over de zaken die constant zullen zijn in gedrag. Dit alles neemt niet weg dat er een mooi onderzoeksrapport ligt. Over locatie bewuste sociale netwerken, over internet of things (dingen die verbonden zijn met internet) en over regulation by design. Ook over de afbraak van de macht van instituties worden verstandige dingen gezegd. Maar of het in de toekomst nog mogelijk is om een vraag te stellen die niet voorgeprogrammeerd is en waarop een ontvanger in dienst van de overheid kan handelen moet nog veel worden nagedacht. De design van het internet maakt dingen mogelijk. Maar onderschat niet de kracht van een idee. De fantasie van een persoon kan de werkelijkheid voor miljoenen veranderen (naar Maya Angelou): internet kan dat mogelijk maken, maar genereert het niet.

Internet maakt wenselijk èn onwenselijk gedrag mogelijk. En brutaal, onzedig, ondemocratisch en machtsmisbruikend gedrag zal blijven bestaan. Welk gedrag wenselijk is en welk niet, ligt dan ook niet besloten in de design-principes van internet. Gelukkig kan dat ook helemaal niet.


Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen